Praca

Arkusze danych

Odchwaszczanie

Orka

Orka to technika rolnicza polegająca na odwróceniu wierzchniej warstwy gleby za pomocą pługa. Operacja ta tradycyjnie ma na celu zakopanie resztek pożniwnych, kontrolę chwastów, rozluźnienie gleby oraz przygotowanie łóżka siewnego. Orkę można wykonywać na różnych głębokościach, w zależności od celów rolnika i rodzaju gleby.

Agroekologia dąży do pogodzenia produkcji rolnej z poszanowaniem ekosystemu. W tym kontekście tradycyjna orka jest coraz częściej kwestionowana na rzecz alternatywnych praktyk, które chronią zdrowie gleby.

Cele orki

Rozluźnienie gleby

Orka pozwala na rozluźnienie gleby poprzez odwrócenie ziemi do głębokości 30 cm, co rozbija skorupę powierzchniową i napowietrza glebę. Orka ułatwia tym samym ukorzenianie się roślin uprawnych oraz poprawia cyrkulację wody i powietrza.

Rozluźniona gleba po orce ułatwia wschody roślin. Jednak ta zaleta jest ważna tylko w krótkim terminie.

Ograniczenie chwastów

Odwrócenie gleby ogranicza konkurencję dla młodych roślin. Orka pozwala zakopać na głębokość od 20 do 30 cm nasiona i chwasty znajdujące się na powierzchni. Na tej głębokości nasiona nie mogą kiełkować. Orka pozwala więc na eliminację chwastów bez użycia herbicydów.

Aby skutecznie ograniczyć chwasty, konieczne jest prawidłowe ustawienie pługa:

• Przede wszystkim przed podłączeniem pługa należy upewnić się o odpowiednim ciśnieniu w oponach traktora oraz długości i położeniu wsporników : długość powinna być identyczna po lewej i prawej stronie, a tylne położenie na ramieniu podnośnika zapewnia lepszą wydajność podnoszenia.
• W przypadku pługa lepiej jest używać lemieszy śrubowych ponieważ pozwalają one na lepsze odwrócenie gleby, towarzysząc strumieniowi ziemi przez dłuższy czas.
• Wysokość noży powinna być również dobrze dobrana aby zoptymalizować odwrócenie. Ta wysokość powinna być równa głębokości orki. Jeśli nóż jest zbyt wysoko, zakopywanie będzie mniej skuteczne, a jeśli zbyt nisko, odwrócenie nie będzie prawidłowe.
• Położenie wsporników noży powinno być również dobrane w zależności od celów: pozycja wysunięta do przodu dla lepszego zakopywania i pozycja cofnięta, aby uniknąć zapychania się resztkami roślinnymi.

W tym przypadku ustawienie odpowiada głębokości pracy 25 cm. Fot. Arvalis

Wspornik noża w pozycji pośredniej. Pozycja pośrednia stanowi kompromis między zakopywaniem a zapychaniem. Fot. Arvalis

Szybkie włączanie nawozów i resztek roślinnych

Orka pozwala na mieszanie i zakopywanie nawozów. Nawozy i komposty są dzięki temu lepiej rozprowadzone w profilu gleby. Przyspiesza także rozkład resztek roślinnych i wzbogaca glebę w materię organiczną w krótkim terminie.

Zarządzanie szkodnikami i chorobami

Orka zakłóca cykl niektórych organizmów szkodliwych poprzez zmianę właściwości gleby, podobnie jak wpływa na mikroorganizmy korzystne dla upraw.

Wady orki

Erozja i utrata gleby

Goła gleba jest bardziej podatna na erozję przez wiatr i wodę. Ponadto, przy orce wzdłuż spadku, agregaty i bryły ziemi zsuwają się w dół stoku, co powoduje utratę gleby na górnej części pola. Ta utrata gleby jest problematyczna dla długoterminowej żyzności ponieważ proces powstawania gleby jest długi. Gleby tracą średnio 1,5 tony ziemi na hektar rocznie we Francji, podczas gdy powstaje około 1 tony na hektar rocznie. W zależności od regionu różnica jest czasem jeszcze większa: w Europie średnia erozja gleby wynosi 17 t/ha/rok.

Spadek życia gleby

Odwrócenie gleby zakłóca organizmy glebowe. Orka zmienia strukturę gleby, ale także rozmieszczenie materii organicznej i składników odżywczych, temperaturę i wilgotność.

Na przykład dżdżownice są dotknięte samym działaniem mechanicznym, odwróceniem ziemi, które może powodować wysychanie, a także większą ekspozycją na drapieżniki.

Grzyby również są zakłócone, ponieważ ich grzybnia jest uszkadzana przez działanie mechaniczne orki, a makroagregaty stanowiące ich fizyczne siedlisko w glebie są niszczone.

Spadek żyzności gleby

Orka powoduje spadek zawartości materia organiczna w glebie. Odwracając ziemię, materia organiczna zostaje wystawiona na działanie tlenu, co prowadzi do szybkiej mineralizacji. W krótkim terminie umożliwia to udostępnienie wielu składników odżywczych dla roślin, ale w długim terminie materia organiczna się nie odnawia, a żyzność gleby maleje.

Degradacja struktury gleby

W długim terminie powtarzana orka może powodować powstanie płużnej podeszwy (semelle de labour). Jest to zwarta warstwa o grubości kilku centymetrów, znajdująca się u podstawy strefy orki, pod przejściem lemiesza. Ta warstwa ogranicza przepływ wody i powietrza. Pod płużną podeszwą tworzą się warunki beztlenowe, a powyżej gleba może być nasycona wodą, ponieważ woda nie jest odprowadzana w głąb. Ponadto korzenie mają trudności z przebiciem tej warstwy, co ogranicza rozwój roślin.

Aby rozbić tę płużną podeszwę, można wykonać rozluźnianie lub podorywkę w zależności od głębokości płużnej podeszwy: powyżej 50 cm głębokości odpowiednia będzie podorywka. Zaleca się sprawdzenie za pomocą łopaty podczas przejazdu narzędzia, czy dociera ono do zwartych stref do obróbki.

Aby uniknąć powstania płużnej podeszwy, lepiej jest ograniczyć uprawę gleby, wprowadzić okrywy roślinne z głębokimi systemami korzeniowymi, a w przypadku uprawy unikać częstego przejazdu ciężkich maszyn i pracować na dobrze wyschniętej glebie.

Zależność energetyczna

Orka wymaga znacznego zużycia paliwa.

Praktyki alternatywne

Techniki ograniczonej uprawy gleby

Techniki uproszczonej uprawy takie jak bezpośredni siew czy strip-till ograniczają odwracanie gleby, jednocześnie przygotowując łóżko siewne. Praca gleby może być czasem konieczna, ale orka nie jest konieczna, te techniki pozwalają więc na kompromis. Strip-till pozwala pracować tylko na rzędzie siewu, a bezpośredni siew polega na sianiu bez żadnej uprawy gleby.

Okrywy roślinne

Wprowadzenie okryw między głównymi uprawami chroni glebę, ogranicza erozję i wzbogaca glebę w materię organiczną. Korzenie okryw roślinnych poprawiają porowatość gleby. Ponadto okrywa zapobiega pozostawieniu gleby gołej podczas międzyplonu. Chroni to zarówno przed erozją wiatrową, jak i erozją spowodowaną spływem powierzchniowym, ponieważ okrywy poprawiają infiltrację wody w glebie.

Różnicowanie i wydłużanie zmianowania upraw

Różnorodność systemów korzeniowych pozwala strukturyzować glebę, sprzyjając jej porowatości oraz ograniczając zagęszczenie. W systemie bez orki konieczne jest dłuższe i bardziej zróżnicowane zmianowanie dla lepszej struktury gleby.

Agroforestry i żywopłoty

W agroleśnictwo drzewa i żywopłoty tworzą barierę mechaniczną przeciwko wiatrowi i deszczowi, co ogranicza erozję, a ich głębokie systemy korzeniowe pomagają strukturyzować glebę.

Praktyczne wskazówki

• Oceń konieczność orki: dostosuj częstotliwość i głębokość orki w zależności od rodzaju gleby, klimatu i upraw.
• Preferuj pracę gleby w odpowiednim czasie: pracuj na glebie ani zbyt suchej, ani zbyt wilgotnej, aby ograniczyć zagęszczenie.
• Nie pracuj gleby zbyt głęboko: orka powinna być jak najmniej głęboka, aby uniknąć mieszania warstw gleby tlenowej i beztlenowej. Mieszanie to powoduje fermentację materii organicznej zamiast mineralizacji, co ogranicza naturalną żyzność gleby.

• Stopniowo wprowadzaj alternatywy: testuj techniki uproszczonej uprawy, bezpośredni siew lub okrywy roślinne na części gospodarstwa, aby sprawdzić, czy można preferować te rozwiązania.
• Obserwuj życie gleby: żywa gleba (obecność dżdżownic, grudkowata struktura) jest wskaźnikiem odpowiednich praktyk.
• Dostosuj prędkość orki: średnio zalecana prędkość to 4 do 8 km/h. Prędkość ta zależy od rodzaju gleby i celu. Zbyt wysoka prędkość uniemożliwia głębokie zakopywanie wszystkich nasion chwastów.

Kiedy orać?

Jeśli orka jest niezbędna, należy dobrze wybrać okres orki, aby nie osłabić gleby.

• Na glebie gliniastej lepiej jest orać wcześnie w sezonie, na dobrze wyschniętej, ale nie całkowicie suchej glebie.
• Na glebie piaszczystej lub zbitej zaleca się orać później w sezonie, aby uniknąć, że opady zmniejszą porowatość stworzoną przez orkę lub zagęszczą właśnie rozluźnioną glebę. Zapobiega to powstawaniu skorupy zaskorupiającej.

Lepiej jest nie orać co roku. Naprzemienność orka/brak orki pozwala uniknąć wynoszenia na powierzchnię nasion chwastów zakopanych w poprzednim roku.

Ponadto nie zaleca się orki w przypadku ryzyka przymrozków. Orka sprzyja parowaniu wody poprzez napowietrzanie gleby. To parowanie powoduje wzrost wilgotności, co zwiększa straty. Na przykład w winiarstwie wzrost wilgotności o 25% powoduje dodatkową utratę 50% pąków w przypadku przymrozku białego.