Triple Performance - Wkład użytkownika [pl]

Zielono-niebieska infrastruktura na obszarach miejskich

2025-09-03T13:02:52Z

Stella Zuccarelli (1646717986): /* Referencje */

{{Pratique
|Image= Blue and Green Infrastructure.jpg
|Programme=NBSOIL
|Objectif=Odporność na zmiany klimatu, Redukcja wysp ciepła
|Mots-clés = Różnorodność biologiczna, łączność ekologiczna, usługi ekosystemowe, planowanie urbanistyczne, gospodarka wodna
}}

Współczesne wyzwania, takie jak zmiany klimatyczne i rosnąca urbanizacja, podkreślają pilną potrzebę nowego podejścia do projektowania naszych terytoriów. Dla rolników, doradców glebowych i wszystkich profesjonalistów związanych z ziemią, kluczowe jest zrozumienie i zaangażowanie się w koncepcję zielono-niebieskiej infrastruktury (GBI) na obszarach miejskich i podmiejskich. Daleko im do bycia jedynie elementami dekoracyjnymi, stanowią one witalną sieć naturalnych rozwiązań, które nie tylko przynoszą korzyści mieszkańcom miast, ale także bezpośrednio przyczyniają się do witalności i zrównoważonego rozwoju otaczających obszarów wiejskich (Chiesura et al., 2018; Lázaro Marín & Alcántara, 2021).

== Czym jest zielono-niebieska infrastruktura? ==

GBI to inteligentnie zaplanowana i zarządzana sieć naturalnych i półnaturalnych przestrzeni, która zapewnia mnóstwo korzyści środowiskowych i społecznych (Chiesura et al., 2018, s. 1). Koncepcja ta jest powszechnie uznawana za skuteczne i opłacalne podejście do sprostania obecnym wyzwaniom środowiskowym i społecznym (Lázaro Marín & Alcántara, 2021; Smith et al., 2023).
Ta sieć składa się z dwóch elementów:
* '''Elementy zielone''' : obejmują publiczne tereny zielone (parki, historyczne ogrody, place zabaw, aleje), chronione obszary naturalne (parki narodowe, oazy, rezerwaty) oraz specjalnie zaprojektowane przestrzenie, takie jak parki rolne, lasy miejskie, ogrody społeczne, zielone dachy i ściany oraz nawierzchnie przepuszczalne dla wody (Chiesura et al., 2018, s. 1, 7, 10, 17, 19; Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017; Ferrand, 2010; Owuor et al., n.d.; Smith et al., 2023; WSL & Eawag, 2022). Dla was, pracowników gleby, szczególnie istotne są parki rolne, ponieważ zostały one stworzone w celu zachowania historycznych krajobrazów wiejskich i waloryzacji powołania rolniczego obszarów podmiejskich, gwarantując wysokiej jakości produkcję rolno-spożywczą i inne niezbędne usługi ekosystemowe (Chiesura et al., 2018, s. 2, 21, 28).
* '''Elementy niebieskie''' : odnoszą się do komponentów związanych z wodą: rzek, jezior, terenów podmokłych, stawów, a nawet obszarów przybrzeżnych i morskich (Chiesura et al., 2018, s. 1, 10, 19, 22; Ferrand, 2010; Smith et al., 2023). Te infrastruktury są kluczowe dla zarządzania wodą opadową i rewitalizacji ekosystemów wodnych (KAN, n.d.; Smith et al., 2023; WSL & Eawag, 2022). Wdrażanie otwartych systemów zarządzania wodami opadowymi, takich jak trawiaste rowy czy zagospodarowane zbiorniki retencyjne, umożliwia tworzenie nowych naturalnych ciągłości przy jednoczesnej integracji wody w krajobraz miejski (Ferrand, 2010, s. 134, 135; KAN, n.d.). Cała koncepcja przyczynia się do wizji "miasta-gąbki", gdzie woda opadowa jest wchłaniana i zarządzana na miejscu, co zmniejsza presję na systemy kanalizacyjne i sprzyja uzupełnianiu warstw wodonośnych (WSL & Eawag, 2022, s. 218, 219).

== Wiele korzyści dla terytoriów i ich mieszkańców ==
GBI oferują szeroki wachlarz usług, które poprawiają jakość życia i odporność ekosystemów:
* '''Ochrona bioróżnorodności i usługi ekosystemowe''' : Są one niezbędne do zachowania bioróżnorodności, zapewniając siedliska i korytarze ekologiczne. Ochrona zapylaczy, w szczególności pszczół i innych pszczółowatych, jest podstawową usługą dla ekosystemów i globalnej produkcji rolno-spożywczej (Chiesura et al., 2018, s. 2, 19, 32, 39, 85, 87; WSL & Eawag, 2022, s. 221). Na przykład rewitalizowane tereny podmokłe i rzeki przyczyniają się do bogactwa gatunków wodnych i lądowych oraz dostarczają żywotne źródła pożywienia (WSL & Eawag, 2022, s. 212, 226).
* '''Łagodzenie i adaptacja do zmian klimatycznych''' : GBI są skutecznymi narzędziami w walce ze zmianami klimatycznymi. Redukując miejskie wyspy ciepła dzięki cieniowaniu i ewapotranspiracji, poprawiają jakość powietrza poprzez filtrowanie zanieczyszczeń i zarządzają wodą opadową, aby zapobiegać powodziom (Bach et al., 2021; Chiesura et al., 2018, s. 1, 19, 76; Smith et al., 2023; WSL & Eawag, 2022, s. 219, 233).
* '''Ochrona gleby i wody''' : Sprzyjają naturalnej infiltracji wody, chronią gleby przed erozją i przyczyniają się do uzupełniania podziemnych warstw wodonośnych (KAN, n.d.; Marinosci et al., 2018, s. 76; Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 387; WSL & Eawag, 2022, s. 219). Dla rolników jest to bezpośrednio związane z żyznością gleby i dostępnością wody dla upraw.
* '''Korzyści społeczno-kulturowe i ekonomiczne''' : Przestrzenie te poprawiają fizyczne i psychiczne samopoczucie mieszkańców, oferując miejsca do wypoczynku, relaksu i uprawiania sportu (Chiesura et al., 2018, s. 10, 19; Ferrand, 2010, s. 95; Owuor et al., n.d., s. 187, 188). Mogą również wspierać lokalną gospodarkę poprzez promowanie lokalnych produktów rolnych i tworzenie nowych miejsc pracy (Chiesura et al., 2018, s. 28, 426; Lázaro Marín & Alcántara, 2021, s. 283, 327). W tych przestrzeniach można również prowadzić projekty edukacyjne i badawcze, wzmacniając więź między naturą a społeczeństwem (Chiesura et al., 2018, s. 6, 39, 84; Owuor et al., n.d., s. 193).

== Wyzwania i perspektywy na przyszłość ==
Pomimo swojego potencjału, pełna integracja GBI napotyka na kilka przeszkód. Jednym z głównych wyzwań jest brak integracji zielonych elementów w lokalnym planowaniu urbanistycznym. Ciągła utrata gruntów rolnych i naturalnych w wyniku urbanizacji jest również poważnym problemem (Marinosci et al., 2018, s. 76).
Aby sprostać tym wyzwaniom, niezbędne są różne drogi:
* '''Wzmocnienie planowania i zarządzania''' : Kluczowe jest przyjęcie specyficznych narzędzi zarządzania, takich jak zielone katastry, zielone regulacje i zielone plany (Chiesura et al., 2018, s. 45, 46, 51; Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 348, 369). Zróżnicowane zarządzanie, które dostosowuje praktyki konserwacyjne do funkcji i intensywności użytkowania przestrzeni, pozwala na optymalizację zasobów i promowanie bioróżnorodności (Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 393, 394).
* '''Promowanie współpracy i szkoleń''' : Niezbędna jest skuteczna koordynacja między różnymi zainteresowanymi stronami (administracjami, profesjonalistami od zieleni, obywatelami, firmami) (Donati et al., 2023; Lázaro Marín & Alcántara, 2021, s. 285; WSL & Eawag, 2022, s. 222, 233, 237). Niezwykle ważne są również ciągłe szkolenia operatorów i opracowywanie protokołów technicznych dla zrównoważonych praktyk (np. zmniejszanie użycia pestycydów) (Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 349, 407, 415).
* '''Aktywne zaangażowanie ludności''' : Świadomość i partycypacja obywateli są fundamentalne dla ochrony i waloryzacji zielonego dziedzictwa. Obejmuje to zgłaszanie nieprawidłowości, przyjmowanie odpowiedzialności za tereny zielone lub udział w projektach rolnictwa miejskiego (Chiesura et al., 2018, s. 6, 84; Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 355, 420, 424, 426). Pracownicy gleby mogą dzielić się swoją wiedzą, aby wzmacniać powiązania między praktykami rolniczymi a zarządzaniem miejskimi terenami zielonymi.

== Podsumowując ==
Zielono-niebieskie infrastruktury to rozwiązania oparte na naturze, które, choć złożone, są niezbędne do budowania bardziej odpornych, bardziej przyjaznych do życia miast i w lepszej synergii z ich wiejskim otoczeniem. Integrując te koncepcje w planowanie terytorialne i promując transdyscyplinarną współpracę, możemy wspólnie budować przyszłość, w której natura będzie centralnym filarem naszego rozwoju.

== Referencje ==
<blockquote>
* Alberico, S., et al. (2018). Esperienze virtuose di pianificazione di area vasta in Piemonte. In Qualità dell’ambiente urbano – XIV Rapporto (ISPRA Stato dell’Ambiente 82/18) (pp. 276-278). ISPRA.
* Bach, P. M., Probst, N., & Maurer, M. (2021). Urbane Strategien zur Hitze-minderung. Wie wirksam sind blau-grüne Infrastrukturen? Aqua & Gas, 2021(10), 20–25.
* Chiesura, A., & Mirabile, M. (2018). Il verde pubblico. In Qualità dell’ambiente urbano – XIV Rapporto (ISPRA Stato dell’Ambiente 82/18) (pp. 190-201). ISPRA.
* Comitato per lo sviluppo del verde pubblico (MATTM). (2017). Linee guida per il governo sostenibile del verde urbano. MATTM.
* Donati, G., van den Brandeler, F., Bolliger, J., & Fischer, M. (2023). Une infrastructure bleue et verte efficace requiert des protagonistes connectés. Hotspot, 48, 17–19.
* Ferrand, J.-P. (2010). Guide de la trame verte et bleue du Schéma de Cohérence Territoriale Caen Métropole. Caen Métropole.
* KAN. (n.d.). Regenwater in stedelijk gebied [Broszura].
* Lázaro Marín, L., & Alcántara, A. (Eds.). (2021). Informe de las Jornadas Técnicas: Soluciones basadas en la Naturaleza para la conectividad y restauración ambiental en el marco de la Estrategia Nacional de Infraestructura Verde. UICN-Med.
* Marinosci, I., Munafò, M., Congedo, L., & Strollo, A. (2018). Infrastrutture verdi: Perdita di aree agricole, naturali e seminaturali. In Qualità dell’ambiente urbano – XIV Rapporto (ISPRA Stato dell’Ambiente 82/18) (pp. 268-275). ISPRA.
* Owuor, J. A., Whitehead, I., & De Vreese, R. (n.d.). Liberare il potenziale delle foreste urbane Sviluppare un piano d’azione locale per la forestazione urbana. European Forest Institute.
* Smith, V., Cook, L. M., & Oppliger, S. (2023). Umsetzung blau-grüner Infrastruktur weltweit. Was kann die Schweiz daraus lernen? Aqua & Gas, 2023(9), 16–24.
* WSL & Eawag. (2022). Blue-Green Biodiversity: What Switzerland can learn from the initiative.

[[fr:Trames vertes et bleues en milieu urbain]]
[[en:Green and Blue Infrastructures in Urban Areas]]
[[es:Infraestructuras Verdes y Azules en Entornos Urbanos]]
[[it:Infrastrutture Verdi e Blu in Ambito Urbano]]
[[nl:Groene en Blauwe Infrastructuren in Stedelijke Gebieden]]
[[de:Grün-blaue Infrastrukturen in städtischen Gebieten]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Nawozy organiczne

2025-09-03T12:59:28Z

Stella Zuccarelli (1646717986): /* Referencje */

{{Pratique
| Programme = NBSOIL
| Image = Hestemøj.jpg
| Mots-clés = Nawożenie, Rolnictwo ekologiczne
}}
W stale ewoluującym kontekście rolniczym, '''jakość i żyzność gleby''' pozostają kluczowymi kwestiami. Próchnica, będąca całością martwej materii organicznej w glebie, odgrywa kluczową rolę we wszystkich ważnych funkcjach gleb ornych. Dostarcza składników odżywczych, poprawia strukturę gleby, zwiększa jej zdolność do zatrzymywania wody i chroni przed erozją, jednocześnie wspierając aktywność organizmów glebowych (Niggli i in., 2024; Agroscope.). Gleby bogate w próchnicę zapewniają nie tylko dobre plony, ale także większą odporność upraw na długotrwałe susze lub intensywne opady (Niggli i in., 2024). Dlatego nawozy organiczne stały się fundamentalnym elementem zrównoważonych praktyk rolniczych.

== Czym jest nawóz organiczny? ==
Nawóz organiczny, jak sama nazwa wskazuje, jest wytwarzany z '''naturalnej materii organicznej''', pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego (PCC Greenline Blog.). W przeciwieństwie do nawozów mineralnych, które są syntetyzowanymi związkami nieorganicznymi z azotu, fosforu, siarki, magnezu itp., nawozy organiczne wyróżniają się składem opartym na cząsteczkach węgla (PCC Greenline Blog.).

== Skład i rodzaje nawozów organicznych ==
Nawozy organiczne są '''bogatym źródłem makro- i mikroelementów''' niezbędnych do prawidłowego rozwoju roślin uprawnych. Zawierają między innymi azot (N), potas (K), fosfor (P), wapń (Ca), magnez (Mg), a także molibden (Mo), miedź (Cu), mangan (Mn) i bor (B) (PCC Greenline Blog.; Perfarelalbero.it, 2024). Jednak ilości tych składników odżywczych nie są tak precyzyjnie określone i dostosowane do specyficznych potrzeb roślin, jak w mieszankach nawozów mineralnych (PCC Greenline Blog.).

Do powszechnie stosowanych rodzajów nawozów organicznych należą:

* '''Obornik''' (bydlęcy, koński, świński, drobiowy) i '''gnojowica''' (Foodcom.pl.; PCC Greenline Blog.).
* '''Kompost''', pochodzący z resztek roślinnych i zwierzęcych, w tym odpadów ogrodowych i domowych (Foodcom.pl.; PCC Greenline Blog.).
* '''Biohumus''', pochodzący z rozkładu materii organicznej przez mikroorganizmy i dżdżownice, zwłaszcza dżdżownice kalifornijskie (Foodcom.pl.; PCC Greenline Blog.). Jest często stosowany w uprawach domowych (Foodcom.pl.).
* '''Nawozy zielone i międzyplony/rośliny okrywowe''', czyli rośliny uprawiane specjalnie w celu przyorania do gleby w celu zwiększenia jej żyzności (Beter Bodebeheer.; Inne nawozy organiczne.; Niggli i in., 2024). Przyczyniają się do poprawy struktury gleby i dostarczania materii organicznej (Beter Bodebeheer.).
* '''Resztki pożniwne''' (takie jak słoma lub korzenie), które przyczyniają się do tworzenia materii organicznej w glebie (Inne nawozy organiczne.; Niggli i in., 2024). Zbieranie i sprzedaż słomy na cele energetyczne nie wpisuje się w zrównoważone podejście do żyzności gleby (Inne nawozy organiczne.).
* '''Inne materiały''', takie jak mączki kostne lub mięsno-kostne, mączki rybne, guano, trociny, kora ogrodowa, torf, węgiel brunatny i leonardyty (Foodcom.p.; PCC Greenline Blog.). Odchody ptaków (guano) mają bardzo wysoką koncentrację azotu i łatwo przyswajalnych fosforanów, ale wiążą się z wysokim ryzykiem przenawożenia (Foodcom.pl.).
* '''Produkty uboczne działalności człowieka''', takie jak komunalne i przemysłowe osady ściekowe, mogą być wykorzystywane, pod warunkiem spełnienia wymagań rolniczych i ekologicznych oraz norm dotyczących metali ciężkich i zanieczyszczeń sanitarnych (Agriculture Durable Genève.). Projekt Pôlebio w Genewie, na przykład, ma na celu przetworzenie 48 000 ton odpadów organicznych rocznie na biometan, 20 000 m³ bio-nawozów i 12 000 ton kompostu (Agriculture Durable Genève.). Inny projekt, Pitribon, bada możliwość wykorzystania moczu do produkcji kompletnego i bezzapachowego nawozu (Agriculture Durable Genève.).

== Zalety i wyzwania związane z nawozami organicznymi ==
Stosowanie nawozów organicznych oferuje '''liczne korzyści''' dla zrównoważonego rolnictwa:

* '''Długoterminowa poprawa żyzności gleby''' : Zwiększają zawartość materii organicznej, co poprawia strukturę gleby, jej porowatość, zdolność do zatrzymywania wody i składników odżywczych oraz stabilność agregatów (Niggli i in., 2024; Perfarelalbero.it, 2024; Agribios Italiana, 2024). Na przykład gleby BioDiVerger wykazały wzrost lub stabilność materii organicznej i korzystny stosunek materii organicznej do gliny, wskazując na dobrą odporność (Guil, 2022).
* '''Stymulacja życia mikrobiologicznego w glebie''' : Sprzyjają wzrostowi i aktywności korzystnych mikroorganizmów (takich jak grzyby mikoryzowe i bakterie wiążące azot) oraz dżdżownic, które są niezbędne do rozkładu materii organicznej i dostępności składników odżywczych (Agribios Italiana, 2024; Niggli i in., 2024; Perfarelalbero.it, 2024). Projekt BioDiVerger zaobserwował wzrost biomasy mikrobiologicznej i aktywności dżdżownic, nawet przy niewielkich wkładach (Guil, 2022).
* '''Stopniowe uwalnianie składników odżywczych''' : W przeciwieństwie do szybko działających nawozów mineralnych, które wiążą się z wysokim ryzykiem strat przez wypłukiwanie lub ulatnianie, składniki odżywcze z nawozów organicznych są uwalniane powoli i długotrwale, co zmniejsza ryzyko wypłukiwania i zanieczyszczenia wód gruntowych (Agribios Italiana, 2024; Perfarelalbero.it, 2024).
* '''Sekwestracja węgla ''': Próchnica składa się z 40 do 70% węgla i stanowi największe zasoby węgla w glebie. Zwiększenie jej zawartości przyczynia się do redukcji CO2 w atmosferze, głównego gazu cieplarnianego (Niggli i in., 2024; RTS, 2019b).
* '''Redukcja zależności od syntetycznych środków produkcji''' : Stanowią alternatywę dla nawozów mineralnych, których koszt produkcji jest wysoki, a dostawy niepewne (Agriculture Durable Genève.; Lasorella, 2022). Ich stosowanie przyczynia się do bardziej zrównoważonego rolnictwa i gospodarki o obiegu zamkniętym (Agriculture Durable Genève.; Lasorella, 2022).

== Jednakże, stosowanie nawozów organicznych wiąże się również z wyzwaniami i kwestiami do rozważenia ==

* '''Zarządzanie stosunkiem C/N''' : Wysoki stosunek węgla do azotu (C/N) (np. zdrewniała słoma lub zdrewniały międzyplon po zimie) może prowadzić do blokowania azotu dla kolejnych upraw, ponieważ mikroorganizmy wykorzystują go do rozkładu materii organicznej. Niski stosunek C/N (bogaty w azot) sprzyja szybkiemu rozkładowi i wysokiej podaży azotu, ale może zwiększyć ryzyko strat przez wypłukiwanie, jeśli kolejna uprawa nie będzie w stanie wchłonąć dostępnych ilości (Niggli i in., 2024). Wysoki stosunek C/N sprzyja tworzeniu próchnicy, natomiast niski stosunek zwiększa dostępność azotu (Niggli i in., 2024).
* '''Warunki aplikacji''' : Ważne jest, aby aplikować składniki odżywcze w odpowiednim czasie, gdy rośliny mogą je wchłonąć, i unikać gołych, podmokłych, bardzo suchych gleb lub okresów spoczynku wegetacyjnego (Niggli i in., 2024). Duże ilości gnojowicy mogą szkodzić dżdżownicom, dlatego zaleca się nieprzekraczanie 25 m³ na hektar na aplikację lub rozcieńczanie (Niggli i in., 2024).
* '''Uprawa roli''' : Nadmierna lub intensywna uprawa roli może degradować próchnicę i prowadzić do strat materii organicznej (Niggli i in., 2024). Zmniejszenie orki sprzyja akumulacji materii organicznej w warstwie wierzchniej i życiu gleby (Niggli i in., 2024; Guil, 2022).
* '''Jakość produktów i zanieczyszczenia''' : Jakość nawozów organicznych jest zróżnicowana, zwłaszcza pod względem zawartości wody. Kluczowe jest wybieranie produktów certyfikowanych przez wiarygodne firmy (Foodcom.pl.; Niggli i in., 2024). Import patogenów lub problematycznych chwastów można uniknąć, zaopatrując się z wiarygodnych źródeł (Niggli i in., 2024). Nawozy organiczne, w szczególności te pochodzące z pofermentu przemysłowego lub kompostu z odpadów zielonych, mogą zawierać substancje obce, takie jak plastik, które mogą gromadzić się w glebach w przypadku regularnego stosowania (Niggli i in., 2024).
* '''Regulacje''' : Nowe rozporządzenie europejskie (UE) 2019/1009, obowiązujące od 16 lipca 2022 r., ma na celu harmonizację wprowadzania na rynek nawozów UE, w tym nawozów organicznych i biostymulantów, wspierając w ten sposób ich stosowanie w bardziej zrównoważonym rolnictwie (Lasorella, 2022; EU Fertilizers). Rozporządzenie to ustanawia surowe normy jakości i bezpieczeństwa produktów, w tym limity dla specyficznych zanieczyszczeń i czynników chorobotwórczych (EU Fertilizers.). Wymaga również dokumentacji technicznej i ocen zgodności (EU Fertilizers.). Istnieją specyficzne metody analizy do określania jakości nawozów organicznych, w tym zawartości węgla organicznego, stopnia humifikacji, obecności krwi, bioróżnorodności grzybów lub biodegradowalności (Ministero delle Politiche Agricole, Alimentari e Forestali, 2000).

Podsumowując, nawożenie organiczne to podstawowa strategia agronomiczna, która pozwala '''odżywiać glebę, a nie bezpośrednio roślinę''' (Perfarelalbero.it, 2024). Przyjmując odpowiednie praktyki, przyczynia się do budowy odpornego systemu rolniczego, zdolnego do adaptacji do wyzwań klimatycznych, jednocześnie poprawiając produktywność i jakość plonów (Niggli i in., 2024; Guil, 2022). Badania wykazały, że stosowanie kompostu i granulowanych nawozów organicznych może znacząco zwiększyć plony upraw, takich jak ogórek i brokuł, w rolnictwie ekologicznym (Kowalski & Matysiak, 2021; Kowalski & Matysiak, 2022a).

== Referencje ==

* Agribios Italiana. (2024, 2 septembre). Scegliere il concime corretto: una guida.

* Agriculture Durable Genève. (s.d.). Fertilisation des sols.

* Agroscope. (s.d.). Agroscope Humusbilanz. https://www.humusbilanz.ch/

* Beter Bodembeheer. (2025). De juiste groenbemesterkeuze is essentieel voor goed resultaat.

* Dussán López, P. (2023). Land health monitoring framework. Towards a tool for assessing functional and habitat diversity in agroecosystems. IUCN Common Ground in Agriculture Series No. 1. IUCN. https://doi.org/10.2305/LCRH6058

* Foodcom.pl. (2024, 11 janvier). Czym są nawozy organiczne? Rodzaje i ich zastosowanie.

* Guil, S. (2022, 30 novembre). Rapport sur la qualité des sols du BioDiVerger. Institut de Recherche de l'Agriculture Biologique FiBL.

* Inne nawozy organiczne. (s.d.). Inne nawozy organiczne. Polskie Stowarzyszenie Zrównoważonego Rolnictwa i Żywności.

* Keith, D. A., Ferrer-Paris, J. R., Nicholson, E., & Kingsford, R. T. (Eds.). (2020). The IUCN global ecosystem typology. IUCN.

* Kowalski, A., & Matysiak, B. (2021). Ocena wpływu nawozów organicznych oraz preparatów mikrobiologicznych na wzrost i plonowanie ogórka i brokułu w uprawie ekologicznej. Instytut Ogrodnictwa – PIB, Skierniewice.

* Kowalski, A., & Matysiak, B. (2022). Ocena wpływu nawozów organicznych oraz preparatów mikrobiologicznych na wzrost i plonowanie ogórka, brokułu i marchwi w uprawie ekologicznej. Instytut Ogrodnictwa – PIB, Skierniewice.

* Lasorella, V. (2022, 21 juillet). Finalmente in vigore il Nuovo Regolamento dei Fertilizzanti: domande e risposte. AgroNotizie.

* Ministero delle Politiche Agricole, Alimentari e Forestali. (2001). Metodi applicabili ai concimi organici, organo-minerali, ammendanti e correttivi. Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana, 21, Supplemento Ordinario n. 6.

* Niggli, J., Böhler, D., & Schmid, T. (2024). Gestion de l’humus – Humification: maintenir et améliorer la fertilité du sol. Institut de recherche de l’agriculture biologique FiBL. https://orgprints.org/id/eprint/53281/

* PCC Greenline Blog. (s.d.). Czym są nawozy organiczne i co warto o nich wiedzieć?.

* Perfarelalbero.it. (2024, 26 octobre). Guida completa alla concimazione: quando, perché e quale prodotto scegliere.

* Phillips, H.R., Guerra, C.A., Bartz, M.L., Briones, M.J., Brown, G., Crowther, T.W., Ferlian, O., Gongalsky, K.B., Van Den Hoogen, J., & Krebs, J. (2019). Global distribution of earthworm diversity. Science, 366(6464), 480–485. https://doi.org/10.1126/science.aax4851

* Regolamento europeo dei fertilizzanti un nuovo inizio per il settore. (2022). [Slajdy prezentacji].

* RTS. (2019, 12 avril). SOLS 5/5 - Capturer le CO2 [Podcast audio]. Vacarme.

* Van Den Hoogen, J., Geisen, S., Routh, D., Ferris, H., Traunspurger, W., Wardle, D.A., De Goede, R.G., Adams, B.J., Ahmad, W., & Andriuzzi, W.S. (2019). Soil nematode abundance and functional group composition at a global scale. Nature, 572(7768), 194–198. https://doi.org/10.1038/s41586-019-1418-6

[[fr:Fertilisants organiques]]
[[en:Organic Fertilizers]]
[[es:Fertilizantes orgánicos]]
[[it:Fertilizzanti organici]]
[[nl:Organische meststoffen]]
[[de:Organische Dünger]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Dywersyfikacja lasów

2025-09-03T12:43:29Z

Stella Zuccarelli (1646717986): /* Referencje */

{{Pratique
|Programme=NBSOIL
|Image=Forest Diversification 2 Guillardín, L., & Farrelly, N. (2024, 1 mars). Adapting our forests for climate change – why genetic diversity matters. Teagasc..png
|ImageCaption=Różnorodność genetyczna plantacji, Zeng et Fisher, 2021
|Mots-clés=Odporność na zmiany klimatu, Las, Dywersyfikacja, Szkodniki
}}

Nasze lasy to dynamiczne i cenne ekosystemy, które oferują wiele często niedocenianych korzyści. W obliczu rosnących wyzwań związanych ze zmianami klimatu, erozją gleby i utratą bioróżnorodności, dywersyfikacja lasów staje się nie tylko kluczową strategią ekologiczną, ale także fundamentalną dźwignią gospodarczą i społeczną dla naszych regionów (MASAF, 2022). Niniejszy artykuł ma na celu wyjaśnienie tego pojęcia, jego konkretnych korzyści i wyzwań.

== Czym jest dywersyfikacja lasów? ==
Dywersyfikacja lasów wykracza daleko poza samą obecność wielu gatunków drzew. Jest to globalne podejście, które ma na celu zwiększenie różnorodności na wszystkich poziomach ekosystemu leśnego:
* '''Różnorodność gatunkowa''' : Obejmuje sadzenie i promowanie szerokiej gamy gatunków drzew (liściastych, iglastych, rodzimych, dostosowanych do warunków lokalnych) zamiast monokultur (Leitgeb et al., 2016).
* '''Różnorodność strukturalna''' : Polega na tworzeniu lasów z drzewami w różnym wieku i o różnych rozmiarach, z różnymi warstwami roślinności (drzewa, krzewy, rośliny zielne) oraz z obecnością martwego drewna (stojącego i leżącego). Martwe drewno jest częścią naturalnego cyklu leśnego i ma kluczowe znaczenie dla ochrony przyrody (WSL, 2019). Na przykład, na wyspach starodrzewu w Szwajcarii, gdzie drzewa pozostawia się do całkowitego rozkładu, celem jest wspieranie gatunków zależnych od starych drzew i martwego drewna, z minimalną obecnością 50 m³/ha stojącego i leżącego martwego drewna jako kryterium jakości (Canton de Vaud, n.d.).
* '''Różnorodność genetyczna ''': Zapewnienie bogactwa genetycznego w populacjach drzew jest kluczowe dla ich zdolności do adaptacji do przyszłych zmian, w szczególności do suszy i chorób (Matras, 2013). Ochrona i zarządzanie leśnymi zasobami genetycznymi są istotnym elementem zrównoważonej gospodarki leśnej (Barbera et al., 2024).
* '''Różnorodność funkcjonalna i krajobrazowa''' : Odnosi się to do różnorodności ról ekologicznych pełnionych przez różne gatunki i struktury, a także do bogactwa samych krajobrazów leśnych, czasem z uwzględnieniem elementów agroleśnictwa (MASAF, 2022).

== Dlaczego dywersyfikować? Wiele korzyści dla naszych regionów ==
Dywersyfikacja lasów oferuje kluczowe korzyści ekologiczne, gospodarcze i społeczne, zwłaszcza dla pracowników terenowych:
=== Wzmacnianie odporności na zmiany klimatu ===
Zdywersyfikowane lasy są bardziej stabilne i odporne na zakłócenia (susze, szkodniki, choroby, pożary). Włoska Krajowa Strategia Leśna ma na celu zwiększenie odporności lasów na zmiany klimatu (MASAF, 2022). Promowanie lasów mieszanych pozwala gatunkom na różnorodne reakcje na stres klimatyczny, co zwiększa ich odporność na zakłócenia związane ze zmianami klimatu (González Díaz et al., 2020). Aktywne zarządzanie lasami, ukierunkowane na zrównoważony rozwój i odporność na klimat, zapewnia zdrowe i stabilne lasy (Österreichischer Waldbericht, 2023). Austriacka inwentaryzacja lasów 2016/2021 potwierdza, że trend w kierunku większej liczby drzew liściastych wzmacnia bioróżnorodność i adaptację do klimatu (Österreichischer Waldbericht, 2023).

=== Poprawa usług ekosystemowych ===

* '''Magazynowanie węgla i łagodzenie zmian klimatu''' : Włączenie uzupełniających się gatunków do lasów mieszanych może zwiększyć ich produktywność i sekwestrację węgla w porównaniu z monokulturami (González Díaz et al., 2020). FRL (Forest Reference Level) dla Włoch przewiduje magazynowanie ponad 19 milionów ton ekwiwalentu CO2 rocznie (MASAF, 2022). W 2022 roku we Włoszech posadzono ponad 2,85 miliona drzew, co wygenerowało usługi ekosystemowe o wartości ponad 23 milionów euro rocznie (Legambiente, 2023).
* '''Ochrona gleby i regulacja wody''' : Zasadzenia leśne w Hiszpanii przyczyniły się do ochrony przed procesami erozji w wylesionych obszarach (González Díaz et al., 2020). W Szwajcarii lasy znacznie zmniejszają spływ po deszczu, poprawiając regulację wody (ISPRA, n.d.). Systemy agroleśne przyczyniają się również do ochrony wody pitnej poprzez zmniejszenie utraty azotanów i fosforu w wodach gruntowych (Kay et al., 2019). Gleba leśna jest kluczowym siedliskiem dla wielu organizmów i odgrywa kluczową rolę w cyklu wodnym (Walser et al., 2021).
* '''Ochrona bioróżnorodności''' : Obszary leśne, w których unika się interwencji, sprzyjają ochronie gatunków zależnych od starych drzew i martwego drewna (Canton de Vaud, n.d.). Ochrona i odtwarzanie lasów to opcje adaptacji i łagodzenia zmian klimatu zidentyfikowane przez IPCC (Barbera et al., 2024). Prawie 40% gatunków w Szwajcarii żyje w lasach lub jest od nich zależnych (Rapport forestier 2025, 2025). Tworzenie rezerwatów leśnych, wysp starodrzewu i drzew siedliskowych jest kluczowym środkiem (Canton de Vaud, n.d.; Rütler et al., 2020).

=== Możliwości gospodarcze i społeczne ===
*''' Wartość produktów leśnych''' : Ważne jest, aby docenić wielofunkcyjną rolę lasów, w tym ich produktywne wykorzystanie i wkład w bioekonomię o obiegu zamkniętym (Barbera et al., 2024). Na przykład recykling drewna pokonsumpcyjnego we Włoszech pozwala na produkcję paneli meblowych, co pozwala uniknąć zużycia nowego drewna i zmniejszyć emisje CO2 (Barbera et al., 2024).
* '''Agroleśnictwo''' : Włączenie drzew do systemów upraw wielkopowierzchniowych przynosi korzyści dla bioróżnorodności, magazynowania składników odżywczych, wiązania gleby i tworzenia nowych siedlisk dla zapylaczy i owadów pożytecznych (Kay et al., 2019).
* '''Turystyka i rekreacja''' : Lasy przyczyniają się do atrakcyjności publicznej oraz wartości rekreacyjnej i ekonomicznej (Revitalisering Nederlandse Bossen, n.d.). Wzrost terenów zielonych w miastach może opóźnić wystąpienie problemów zdrowotnych, w szczególności sercowo-naczyniowych, nawet o pięć lat (Barbera et al., 2024).

== Wyzwania i kierunki działań dla pracowników terenowych ==

Pomimo tych korzyści, dywersyfikacja lasów stoi w obliczu kilku wyzwań, ale także możliwości bezpośredniej interwencji:
* '''Fragmentacja i degradacja''' : Rozwój miast i rolnictwa doprowadził do wylesiania i fragmentacji siedlisk leśnych (Barbera et al., 2024; WWF/Adena, 2009).
* '''Brak zarządzania i planowania''' : We Włoszech tylko 18% powierzchni leśnej jest zarządzane zgodnie z planami, a poziom certyfikacji jest niski (MASAF, 2022). Utrudnia to transformację ekologiczną (Barbera et al., 2024). Pożary lasów, których częstotliwość i nasilenie rośnie, stanowią poważne zagrożenie, często nasilane przez fragmentaryczne zarządzanie (Barbera et al., 2024; González Díaz et al., 2020; Grupo Siero, 2018).
* '''Ubijanie gleby''' : Użycie ciężkich maszyn może uszkodzić strukturę i żyzność gleb leśnych, o czym świadczą znaczne wzrosty gęstości objętościowej i zmniejszenie porowatości po przejeździe pojazdów (Lüscher et al., 2015). Ubijanie wpływa na strukturę mikrobiologicznych społeczności glebowych (Frey et al., 2009, cytowane w Lüscher et al., 2015).

<u>'''Twoja rola jest kluczowa w odwracaniu tych trendów i promowaniu dywersyfikacji'''</u>
* '''Ochrona gleby podczas prac leśnych''' : Systematyczne planowanie szlaków zrywkowych jest niezbędne (Lüscher et al., 2015). Wybór maszyn musi być dostosowany do wrażliwości gleby na ubijanie, poprzez zmniejszenie obciążenia na koło i zwiększenie powierzchni styku za pomocą szerokich opon lub półgąsienic (Lüscher et al., 2015). Zaleca się unikanie prac na mokrych glebach i zaprzestanie używania maszyn, jeśli pojawią się koleiny typu 3 (ekologiczne uszkodzenie gleby) (Lüscher et al., 2015). Zaleca się również stosowanie mat gałęziowych w celu przenoszenia sił pociągowych i ograniczania szczytowych nacisków na glebę, co umożliwia szybszą regenerację gleby (Lüscher et al., 2015).
* '''Aktywna odnowa i agroleśnictwo''' : Aktywna odnowa, oparta na interwencji człowieka, może przyspieszyć regenerację zdegradowanych ekosystemów (González Díaz et al., 2020). Zachęca się do przekształcania nieproduktywnych gruntów rolnych w systemy agroleśne (Kay et al., 2019; Barbera et al., 2024).
* '''Współpraca i planowanie''' : Fragmentacja prywatnych działek leśnych w Szwajcarii, gdzie większość właścicieli ma małe parcele, sprawia, że współpraca jest niezbędna dla ekonomicznie opłacalnego zarządzania (Thomas et al., 2019). Kooperacje poprawiają efektywność i rentowność, a ich liczba znacznie wzrosła w Szwajcarii (Thomas et al., 2019). Wspieranie inicjatyw certyfikacji leśnej (PEFC, FSC) i promowanie obowiązkowego planowania leśnego są kluczowe dla zrównoważonych praktyk (Barbera et al., 2024; MASAF, 2022).
* '''Udział w lokalnej polityce''' : Dywersyfikacja lasów to nie tylko teoria ekologiczna; to konkretna praktyka, która wymaga cierpliwości, determinacji i długoterminowej wizji. Przyjmując te zasady, wspólnie przyczyniamy się do zdrowszych ekosystemów, silniejszej gospodarki wiejskiej i bardziej odpornej przyszłości w obliczu wyzwań klimatycznych.

== Referencje ==
* Bundesforschungs- und Ausbildungszentrum für Wald, Naturgefahren und Landschaft. (2016, novembre). Mischwälder – weniger Risiko, höhere Wertschöpfung. Bundesforschungs- und Ausbildungszentrum für Wald, Naturgefahren und Landschaft. (ISSN 1815-3895)
* Bundesforschungs- und Ausbildungszentrum für Wald, Naturgefahren und Landschaft. (2025, mai). Biodiversität im Waldbau: Eine Orientierungshilfe für die Praxis. BIOSA – Biosphäre Austria Verein für dynamischen Naturschutz. (<nowiki>ISBN 978-3-903258-91-4</nowiki>).
* Bundesministerium für Land- und Forstwirtschaft, Regionen und Wasserwirtschaft. (2023). Österreichischer Waldbericht 2023. Bundesministerium für Land- und Forstwirtschaft, Regionen und Wasserwirtschaft
* Canton de Vaud. (2020). Directive cantonale relative à la Biodiversité en forêt CP 2020-2024. Canton de Vaud
* Europejski Trybunał Obrachunkowy. (2021). Finansowanie unijne na rzecz różnorodności biologicznej i zapobiegania zmianie klimatu w lasach w UE: Pozytywne, lecz ograniczone rezultaty. Urząd Publikacji Unii Europejskiej. (<nowiki>ISBN 978-92-847-6826-4</nowiki>)
* González Díaz, P., Ruiz Benito, P., Astigarraga Urcelay, J., Cruz Alonso, V., Moreno Fernández, D., Herrero Méndez, A., Gosálbez Ruiz, J., & de Zavala Gironés, M. Á.. (2020). Los bosques españoles como soluciones naturales frente al cambio climático: Herramientas de análisis y modelización. Oficina Española de Cambio Climático. Ministerio para la Transición Ecológica y el Reto Demográfico
* Hernández, L., & Romero, F.. (2009). Los bosques que nos quedan y propuestas de WWF para su restauración: Bosques españoles. WWF España
* Institut fédéral de recherches WSL. (2025). Rapport forestier 2025: Vue d'ensemble de la forêt suisse. Institut fédéral de recherches WSL. Pobrano z https://www.dora.lib4ri.ch/wsl/islandora/object/wsl%3A37782/datastream/PDF/Strauss-2025-Rapport_forestier_2025.%C3%89volution%2C%C3%A9tat-%28published_version%29.pdf. (W dokumencie data publikacji została wskazana jako przyszła)
* Kay, S., Jäger, M., & Herzog, F. Protection des ressources grâce aux systèmes agro-forestiers adaptés aux régions. Agroscope
* Krajowy Sekretariat Zasobów Naturalnych Ochrony Środowiska i Leśnictwa NSZZ „SOLIDARNOŚĆ”. Stanowisko na temat Europejskiej Strategii Bioróżnorodności do 2030 r. pod nazwą „Przywracanie przyrody do naszego życia”. NSZZ „SOLIDARNOŚĆ”
* Legambiente. (2023). Atlante delle Foreste Legambiente 2023. Legambiente
* Legambiente. (2024). Bioeconomia delle foreste Legambiente 2024. Legambiente
* Lüscher, P., Frutig, F., & Thees, O.. (2015). La protection des sols en forêt contre les atteintes physiques (Connaissance de l’environnement n° 1607). Office fédéral de l’environnement. Pobrano z https://www.bafu.admin.ch/uw-1607-f
* Matras, J.. (2013). Ochrona różnorodności genetycznej drzew leśnych. Polish Journal of Agronomy, (14), 25–30
* Ministero delle politiche agricole alimentari e forestali. (2021). Strategia Forestale Nazionale. Ministero delle politiche agricole alimentari e forestali
* Piccini, C., & Silli, V.. (s.d.). Foreste e biodiversità: troppo preziose per perderle. ISPRA
* Szczepanik, M.. (2020, 15 avril). Gospodarka leśna w Polsce jako przykład stosowania w praktyce zasad zrównnoważonego rozwoju. Lasy Państwowe. Pobrano z https://www.lasy.gov.pl/pl/test/zielone-lekcje/dla-nauczycieli/geografia/gospodarka-lesna-w-polsce-jako-przyklad-stosowania-w-praktyce-zasad-zrownowazonego/scenariusz-1-gospodarka-lesna-w-polsce-jako-przyklad-stosowania-w-praktyce-zasad-zrownowazonego-rozwoju.pdf
* Thomas, M., Müller, A., & Pauli, B.. (2019). Comment réussir des coopérations forestières en Suisse: Guide pratique et exemples concrets. Office fédéral de l’environnement. Pobrano z https://www.bafu.admin.ch/ui-1917-f
* Wageningen Environmental Research. (s.d.). Hoe gaat het met het Nederlandse bos? Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
* Walser, M., Köchli, R., Walthert, L., Zimmermann, S., & Brunner, I.. (2021). Comprendre la diversité et les fonctions des sols forestiers en Suisse (Notice pour le praticien 68). Institut fédéral de recherches WSL
* WWF, & Österreichische Bundesforste. (2021). Aktiv für Artenvielfalt im Wald. WWF & Österreichische Bundesforste
* Análisis y perspectivas de los bosques en el territorio español.
* Diversiteit en botanische waarde van het Nederlandse bos in vergelijking met de ons omringende landen. .
* Managing continuous cover forests: Operational guidance booklet No 7.
* Revitalisering Nederlandse bossen..
* Respacing naturally regenerating Sitka spruce and other conifers..
* Successfull Underplanting - Silvicultural Guide
* The evidence supporting the use of CCF in adapting Scotland’s forests to the risks of climate change.

[[fr:Diversification des forêts]]
[[en:Forest Diversification]]
[[es:Diversificación forestal]]
[[it:Diversificazione Forestale]]
[[nl:Bosdiversificatie]]
[[de:Walddiversifizierung]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Zielono-niebieska infrastruktura na obszarach miejskich

2025-09-01T17:00:00Z

Stella Zuccarelli (1646717986):

{{Pratique
|Image= Blue and Green Infrastructure.jpg
|Programme=NBSOIL
|Objectif=Odporność na zmiany klimatu, Redukcja wysp ciepła
|Mots-clés = Różnorodność biologiczna, łączność ekologiczna, usługi ekosystemowe, planowanie urbanistyczne, gospodarka wodna
}}

Współczesne wyzwania, takie jak zmiany klimatyczne i rosnąca urbanizacja, podkreślają pilną potrzebę nowego podejścia do projektowania naszych terytoriów. Dla rolników, doradców glebowych i wszystkich profesjonalistów związanych z ziemią, kluczowe jest zrozumienie i zaangażowanie się w koncepcję zielono-niebieskiej infrastruktury (GBI) na obszarach miejskich i podmiejskich. Daleko im do bycia jedynie elementami dekoracyjnymi, stanowią one witalną sieć naturalnych rozwiązań, które nie tylko przynoszą korzyści mieszkańcom miast, ale także bezpośrednio przyczyniają się do witalności i zrównoważonego rozwoju otaczających obszarów wiejskich (Chiesura et al., 2018; Lázaro Marín & Alcántara, 2021).

== Czym jest zielono-niebieska infrastruktura? ==

GBI to inteligentnie zaplanowana i zarządzana sieć naturalnych i półnaturalnych przestrzeni, która zapewnia mnóstwo korzyści środowiskowych i społecznych (Chiesura et al., 2018, s. 1). Koncepcja ta jest powszechnie uznawana za skuteczne i opłacalne podejście do sprostania obecnym wyzwaniom środowiskowym i społecznym (Lázaro Marín & Alcántara, 2021; Smith et al., 2023).
Ta sieć składa się z dwóch elementów:
* '''Elementy zielone''' : obejmują publiczne tereny zielone (parki, historyczne ogrody, place zabaw, aleje), chronione obszary naturalne (parki narodowe, oazy, rezerwaty) oraz specjalnie zaprojektowane przestrzenie, takie jak parki rolne, lasy miejskie, ogrody społeczne, zielone dachy i ściany oraz nawierzchnie przepuszczalne dla wody (Chiesura et al., 2018, s. 1, 7, 10, 17, 19; Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017; Ferrand, 2010; Owuor et al., n.d.; Smith et al., 2023; WSL & Eawag, 2022). Dla was, pracowników gleby, szczególnie istotne są parki rolne, ponieważ zostały one stworzone w celu zachowania historycznych krajobrazów wiejskich i waloryzacji powołania rolniczego obszarów podmiejskich, gwarantując wysokiej jakości produkcję rolno-spożywczą i inne niezbędne usługi ekosystemowe (Chiesura et al., 2018, s. 2, 21, 28).
* '''Elementy niebieskie''' : odnoszą się do komponentów związanych z wodą: rzek, jezior, terenów podmokłych, stawów, a nawet obszarów przybrzeżnych i morskich (Chiesura et al., 2018, s. 1, 10, 19, 22; Ferrand, 2010; Smith et al., 2023). Te infrastruktury są kluczowe dla zarządzania wodą opadową i rewitalizacji ekosystemów wodnych (KAN, n.d.; Smith et al., 2023; WSL & Eawag, 2022). Wdrażanie otwartych systemów zarządzania wodami opadowymi, takich jak trawiaste rowy czy zagospodarowane zbiorniki retencyjne, umożliwia tworzenie nowych naturalnych ciągłości przy jednoczesnej integracji wody w krajobraz miejski (Ferrand, 2010, s. 134, 135; KAN, n.d.). Cała koncepcja przyczynia się do wizji "miasta-gąbki", gdzie woda opadowa jest wchłaniana i zarządzana na miejscu, co zmniejsza presję na systemy kanalizacyjne i sprzyja uzupełnianiu warstw wodonośnych (WSL & Eawag, 2022, s. 218, 219).

== Wiele korzyści dla terytoriów i ich mieszkańców ==
GBI oferują szeroki wachlarz usług, które poprawiają jakość życia i odporność ekosystemów:
* '''Ochrona bioróżnorodności i usługi ekosystemowe''' : Są one niezbędne do zachowania bioróżnorodności, zapewniając siedliska i korytarze ekologiczne. Ochrona zapylaczy, w szczególności pszczół i innych pszczółowatych, jest podstawową usługą dla ekosystemów i globalnej produkcji rolno-spożywczej (Chiesura et al., 2018, s. 2, 19, 32, 39, 85, 87; WSL & Eawag, 2022, s. 221). Na przykład rewitalizowane tereny podmokłe i rzeki przyczyniają się do bogactwa gatunków wodnych i lądowych oraz dostarczają żywotne źródła pożywienia (WSL & Eawag, 2022, s. 212, 226).
* '''Łagodzenie i adaptacja do zmian klimatycznych''' : GBI są skutecznymi narzędziami w walce ze zmianami klimatycznymi. Redukując miejskie wyspy ciepła dzięki cieniowaniu i ewapotranspiracji, poprawiają jakość powietrza poprzez filtrowanie zanieczyszczeń i zarządzają wodą opadową, aby zapobiegać powodziom (Bach et al., 2021; Chiesura et al., 2018, s. 1, 19, 76; Smith et al., 2023; WSL & Eawag, 2022, s. 219, 233).
* '''Ochrona gleby i wody''' : Sprzyjają naturalnej infiltracji wody, chronią gleby przed erozją i przyczyniają się do uzupełniania podziemnych warstw wodonośnych (KAN, n.d.; Marinosci et al., 2018, s. 76; Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 387; WSL & Eawag, 2022, s. 219). Dla rolników jest to bezpośrednio związane z żyznością gleby i dostępnością wody dla upraw.
* '''Korzyści społeczno-kulturowe i ekonomiczne''' : Przestrzenie te poprawiają fizyczne i psychiczne samopoczucie mieszkańców, oferując miejsca do wypoczynku, relaksu i uprawiania sportu (Chiesura et al., 2018, s. 10, 19; Ferrand, 2010, s. 95; Owuor et al., n.d., s. 187, 188). Mogą również wspierać lokalną gospodarkę poprzez promowanie lokalnych produktów rolnych i tworzenie nowych miejsc pracy (Chiesura et al., 2018, s. 28, 426; Lázaro Marín & Alcántara, 2021, s. 283, 327). W tych przestrzeniach można również prowadzić projekty edukacyjne i badawcze, wzmacniając więź między naturą a społeczeństwem (Chiesura et al., 2018, s. 6, 39, 84; Owuor et al., n.d., s. 193).

== Wyzwania i perspektywy na przyszłość ==
Pomimo swojego potencjału, pełna integracja GBI napotyka na kilka przeszkód. Jednym z głównych wyzwań jest brak integracji zielonych elementów w lokalnym planowaniu urbanistycznym. Ciągła utrata gruntów rolnych i naturalnych w wyniku urbanizacji jest również poważnym problemem (Marinosci et al., 2018, s. 76).
Aby sprostać tym wyzwaniom, niezbędne są różne drogi:
* '''Wzmocnienie planowania i zarządzania''' : Kluczowe jest przyjęcie specyficznych narzędzi zarządzania, takich jak zielone katastry, zielone regulacje i zielone plany (Chiesura et al., 2018, s. 45, 46, 51; Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 348, 369). Zróżnicowane zarządzanie, które dostosowuje praktyki konserwacyjne do funkcji i intensywności użytkowania przestrzeni, pozwala na optymalizację zasobów i promowanie bioróżnorodności (Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 393, 394).
* '''Promowanie współpracy i szkoleń''' : Niezbędna jest skuteczna koordynacja między różnymi zainteresowanymi stronami (administracjami, profesjonalistami od zieleni, obywatelami, firmami) (Donati et al., 2023; Lázaro Marín & Alcántara, 2021, s. 285; WSL & Eawag, 2022, s. 222, 233, 237). Niezwykle ważne są również ciągłe szkolenia operatorów i opracowywanie protokołów technicznych dla zrównoważonych praktyk (np. zmniejszanie użycia pestycydów) (Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 349, 407, 415).
* '''Aktywne zaangażowanie ludności''' : Świadomość i partycypacja obywateli są fundamentalne dla ochrony i waloryzacji zielonego dziedzictwa. Obejmuje to zgłaszanie nieprawidłowości, przyjmowanie odpowiedzialności za tereny zielone lub udział w projektach rolnictwa miejskiego (Chiesura et al., 2018, s. 6, 84; Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 355, 420, 424, 426). Pracownicy gleby mogą dzielić się swoją wiedzą, aby wzmacniać powiązania między praktykami rolniczymi a zarządzaniem miejskimi terenami zielonymi.

== Podsumowując ==
Zielono-niebieskie infrastruktury to rozwiązania oparte na naturze, które, choć złożone, są niezbędne do budowania bardziej odpornych, bardziej przyjaznych do życia miast i w lepszej synergii z ich wiejskim otoczeniem. Integrując te koncepcje w planowanie terytorialne i promując transdyscyplinarną współpracę, możemy wspólnie budować przyszłość, w której natura będzie centralnym filarem naszego rozwoju.

== Referencje ==
<blockquote>
* Alberico, S., et al. (2018). Esperienze virtuose di pianificazione di area vasta in Piemonte. In Qualità dell’ambiente urbano – XIV Rapporto (ISPRA Stato dell’Ambiente 82/18) (pp. 276-278). ISPRA.
* Bach, P. M., Probst, N., & Maurer, M. (2021). Urbane Strategien zur Hitze-minderung. Wie wirksam sind blau-grüne Infrastrukturen? Aqua & Gas, 2021(10), 20–25.
* Chiesura, A., & Mirabile, M. (2018). Il verde pubblico. In Qualità dell’ambiente urbano – XIV Rapporto (ISPRA Stato dell’Ambiente 82/18) (pp. 190-201). ISPRA.
* Comitato per lo sviluppo del verde pubblico (MATTM). (2017). Linee guida per il governo sostenibile del verde urbano. MATTM.
* Donati, G., van den Brandeler, F., Bolliger, J., & Fischer, M. (2023). Une infrastructure bleue et verte efficace requiert des protagonistes connectés. Hotspot, 48, 17–19.
* Ferrand, J.-P. (2010). Guide de la trame verte et bleue du Schéma de Cohérence Territoriale Caen Métropole. Caen Métropole.
* KAN. (n.d.). Regenwater in stedelijk gebied [Brochure].
* Lázaro Marín, L., & Alcántara, A. (Eds.). (2021). Informe de las Jornadas Técnicas: Soluciones basadas en la Naturaleza para la conectividad y restauración ambiental en el marco de la Estrategia Nacional de Infraestructura Verde. UICN-Med.
* Marinosci, I., Munafò, M., Congedo, L., & Strollo, A. (2018). Infrastrutture verdi: Perdita di aree agricole, naturali e seminaturali. In Qualità dell’ambiente urbano – XIV Rapporto (ISPRA Stato dell’Ambiente 82/18) (pp. 268-275). ISPRA.
* Owuor, J. A., Whitehead, I., & De Vreese, R. (n.d.). Liberare il potenziale delle foreste urbane Sviluppare un piano d’azione locale per la forestazione urbana. European Forest Institute.
* Smith, V., Cook, L. M., & Oppliger, S. (2023). Umsetzung blau-grüner Infrastruktur weltweit. Was kann die Schweiz daraus lernen? Aqua & Gas, 2023(9), 16–24.
* WSL & Eawag. (2022). Blue-Green Biodiversity: What Switzerland can learn from the initiative.

[[fr:Trames vertes et bleues en milieu urbain]]
[[en:Green and Blue Infrastructures in Urban Areas]]
[[es:Infraestructuras Verdes y Azules en Entornos Urbanos]]
[[it:Infrastrutture Verdi e Blu in Ambito Urbano]]
[[nl:Groene en Blauwe Infrastructuren in Stedelijke Gebieden]]
[[de:Grün-blaue Infrastrukturen in städtischen Gebieten]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Zielono-niebieska infrastruktura na obszarach miejskich

2025-09-01T16:54:46Z

Stella Zuccarelli (1646717986): Utworzono nową stronę "{{Pratique |Image= Blue and Green Infrastructure.jpg |Objectif=Odporność na zmiany klimatu, Redukcja wysp ciepła |Mots-clés = Różnorodność biologiczna, łączność ekologiczna, usługi ekosystemowe, planowanie urbanistyczne, gospodarka wodna }} Współczesne wyzwania, takie jak zmiany klimatyczne i rosnąca urbanizacja, podkreślają pilną potrzebę nowego podejścia do projektowania naszych terytoriów. Dla rolników, doradców glebowych i wszystkich pr…"

{{Pratique
|Image= Blue and Green Infrastructure.jpg
|Objectif=Odporność na zmiany klimatu, Redukcja wysp ciepła
|Mots-clés = Różnorodność biologiczna, łączność ekologiczna, usługi ekosystemowe, planowanie urbanistyczne, gospodarka wodna
}}

Współczesne wyzwania, takie jak zmiany klimatyczne i rosnąca urbanizacja, podkreślają pilną potrzebę nowego podejścia do projektowania naszych terytoriów. Dla rolników, doradców glebowych i wszystkich profesjonalistów związanych z ziemią, kluczowe jest zrozumienie i zaangażowanie się w koncepcję zielono-niebieskiej infrastruktury (GBI) na obszarach miejskich i podmiejskich. Daleko im do bycia jedynie elementami dekoracyjnymi, stanowią one witalną sieć naturalnych rozwiązań, które nie tylko przynoszą korzyści mieszkańcom miast, ale także bezpośrednio przyczyniają się do witalności i zrównoważonego rozwoju otaczających obszarów wiejskich (Chiesura et al., 2018; Lázaro Marín & Alcántara, 2021).

== Czym jest zielono-niebieska infrastruktura? ==

GBI to inteligentnie zaplanowana i zarządzana sieć naturalnych i półnaturalnych przestrzeni, która zapewnia mnóstwo korzyści środowiskowych i społecznych (Chiesura et al., 2018, s. 1). Koncepcja ta jest powszechnie uznawana za skuteczne i opłacalne podejście do sprostania obecnym wyzwaniom środowiskowym i społecznym (Lázaro Marín & Alcántara, 2021; Smith et al., 2023).
Ta sieć składa się z dwóch elementów:
* '''Elementy zielone''' : obejmują publiczne tereny zielone (parki, historyczne ogrody, place zabaw, aleje), chronione obszary naturalne (parki narodowe, oazy, rezerwaty) oraz specjalnie zaprojektowane przestrzenie, takie jak parki rolne, lasy miejskie, ogrody społeczne, zielone dachy i ściany oraz nawierzchnie przepuszczalne dla wody (Chiesura et al., 2018, s. 1, 7, 10, 17, 19; Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017; Ferrand, 2010; Owuor et al., n.d.; Smith et al., 2023; WSL & Eawag, 2022). Dla was, pracowników gleby, szczególnie istotne są parki rolne, ponieważ zostały one stworzone w celu zachowania historycznych krajobrazów wiejskich i waloryzacji powołania rolniczego obszarów podmiejskich, gwarantując wysokiej jakości produkcję rolno-spożywczą i inne niezbędne usługi ekosystemowe (Chiesura et al., 2018, s. 2, 21, 28).
* '''Elementy niebieskie''' : odnoszą się do komponentów związanych z wodą: rzek, jezior, terenów podmokłych, stawów, a nawet obszarów przybrzeżnych i morskich (Chiesura et al., 2018, s. 1, 10, 19, 22; Ferrand, 2010; Smith et al., 2023). Te infrastruktury są kluczowe dla zarządzania wodą opadową i rewitalizacji ekosystemów wodnych (KAN, n.d.; Smith et al., 2023; WSL & Eawag, 2022). Wdrażanie otwartych systemów zarządzania wodami opadowymi, takich jak trawiaste rowy czy zagospodarowane zbiorniki retencyjne, umożliwia tworzenie nowych naturalnych ciągłości przy jednoczesnej integracji wody w krajobraz miejski (Ferrand, 2010, s. 134, 135; KAN, n.d.). Cała koncepcja przyczynia się do wizji "miasta-gąbki", gdzie woda opadowa jest wchłaniana i zarządzana na miejscu, co zmniejsza presję na systemy kanalizacyjne i sprzyja uzupełnianiu warstw wodonośnych (WSL & Eawag, 2022, s. 218, 219).

== Wiele korzyści dla terytoriów i ich mieszkańców ==
GBI oferują szeroki wachlarz usług, które poprawiają jakość życia i odporność ekosystemów:
* '''Ochrona bioróżnorodności i usługi ekosystemowe''' : Są one niezbędne do zachowania bioróżnorodności, zapewniając siedliska i korytarze ekologiczne. Ochrona zapylaczy, w szczególności pszczół i innych pszczółowatych, jest podstawową usługą dla ekosystemów i globalnej produkcji rolno-spożywczej (Chiesura et al., 2018, s. 2, 19, 32, 39, 85, 87; WSL & Eawag, 2022, s. 221). Na przykład rewitalizowane tereny podmokłe i rzeki przyczyniają się do bogactwa gatunków wodnych i lądowych oraz dostarczają żywotne źródła pożywienia (WSL & Eawag, 2022, s. 212, 226).
* '''Łagodzenie i adaptacja do zmian klimatycznych''' : GBI są skutecznymi narzędziami w walce ze zmianami klimatycznymi. Redukując miejskie wyspy ciepła dzięki cieniowaniu i ewapotranspiracji, poprawiają jakość powietrza poprzez filtrowanie zanieczyszczeń i zarządzają wodą opadową, aby zapobiegać powodziom (Bach et al., 2021; Chiesura et al., 2018, s. 1, 19, 76; Smith et al., 2023; WSL & Eawag, 2022, s. 219, 233).
* '''Ochrona gleby i wody''' : Sprzyjają naturalnej infiltracji wody, chronią gleby przed erozją i przyczyniają się do uzupełniania podziemnych warstw wodonośnych (KAN, n.d.; Marinosci et al., 2018, s. 76; Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 387; WSL & Eawag, 2022, s. 219). Dla rolników jest to bezpośrednio związane z żyznością gleby i dostępnością wody dla upraw.
* '''Korzyści społeczno-kulturowe i ekonomiczne''' : Przestrzenie te poprawiają fizyczne i psychiczne samopoczucie mieszkańców, oferując miejsca do wypoczynku, relaksu i uprawiania sportu (Chiesura et al., 2018, s. 10, 19; Ferrand, 2010, s. 95; Owuor et al., n.d., s. 187, 188). Mogą również wspierać lokalną gospodarkę poprzez promowanie lokalnych produktów rolnych i tworzenie nowych miejsc pracy (Chiesura et al., 2018, s. 28, 426; Lázaro Marín & Alcántara, 2021, s. 283, 327). W tych przestrzeniach można również prowadzić projekty edukacyjne i badawcze, wzmacniając więź między naturą a społeczeństwem (Chiesura et al., 2018, s. 6, 39, 84; Owuor et al., n.d., s. 193).

== Wyzwania i perspektywy na przyszłość ==
Pomimo swojego potencjału, pełna integracja GBI napotyka na kilka przeszkód. Jednym z głównych wyzwań jest brak integracji zielonych elementów w lokalnym planowaniu urbanistycznym. Ciągła utrata gruntów rolnych i naturalnych w wyniku urbanizacji jest również poważnym problemem (Marinosci et al., 2018, s. 76).
Aby sprostać tym wyzwaniom, niezbędne są różne drogi:
* '''Wzmocnienie planowania i zarządzania''' : Kluczowe jest przyjęcie specyficznych narzędzi zarządzania, takich jak zielone katastry, zielone regulacje i zielone plany (Chiesura et al., 2018, s. 45, 46, 51; Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 348, 369). Zróżnicowane zarządzanie, które dostosowuje praktyki konserwacyjne do funkcji i intensywności użytkowania przestrzeni, pozwala na optymalizację zasobów i promowanie bioróżnorodności (Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 393, 394).
* '''Promowanie współpracy i szkoleń''' : Niezbędna jest skuteczna koordynacja między różnymi zainteresowanymi stronami (administracjami, profesjonalistami od zieleni, obywatelami, firmami) (Donati et al., 2023; Lázaro Marín & Alcántara, 2021, s. 285; WSL & Eawag, 2022, s. 222, 233, 237). Niezwykle ważne są również ciągłe szkolenia operatorów i opracowywanie protokołów technicznych dla zrównoważonych praktyk (np. zmniejszanie użycia pestycydów) (Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 349, 407, 415).
* '''Aktywne zaangażowanie ludności''' : Świadomość i partycypacja obywateli są fundamentalne dla ochrony i waloryzacji zielonego dziedzictwa. Obejmuje to zgłaszanie nieprawidłowości, przyjmowanie odpowiedzialności za tereny zielone lub udział w projektach rolnictwa miejskiego (Chiesura et al., 2018, s. 6, 84; Comitato per lo sviluppo del verde pubblico, 2017, s. 355, 420, 424, 426). Pracownicy gleby mogą dzielić się swoją wiedzą, aby wzmacniać powiązania między praktykami rolniczymi a zarządzaniem miejskimi terenami zielonymi.

== Podsumowując ==
Zielono-niebieskie infrastruktury to rozwiązania oparte na naturze, które, choć złożone, są niezbędne do budowania bardziej odpornych, bardziej przyjaznych do życia miast i w lepszej synergii z ich wiejskim otoczeniem. Integrując te koncepcje w planowanie terytorialne i promując transdyscyplinarną współpracę, możemy wspólnie budować przyszłość, w której natura będzie centralnym filarem naszego rozwoju.

== Referencje ==
<blockquote>
* Alberico, S., et al. (2018). Esperienze virtuose di pianificazione di area vasta in Piemonte. In Qualità dell’ambiente urbano – XIV Rapporto (ISPRA Stato dell’Ambiente 82/18) (pp. 276-278). ISPRA.
* Bach, P. M., Probst, N., & Maurer, M. (2021). Urbane Strategien zur Hitze-minderung. Wie wirksam sind blau-grüne Infrastrukturen? Aqua & Gas, 2021(10), 20–25.
* Chiesura, A., & Mirabile, M. (2018). Il verde pubblico. In Qualità dell’ambiente urbano – XIV Rapporto (ISPRA Stato dell’Ambiente 82/18) (pp. 190-201). ISPRA.
* Comitato per lo sviluppo del verde pubblico (MATTM). (2017). Linee guida per il governo sostenibile del verde urbano. MATTM.
* Donati, G., van den Brandeler, F., Bolliger, J., & Fischer, M. (2023). Une infrastructure bleue et verte efficace requiert des protagonistes connectés. Hotspot, 48, 17–19.
* Ferrand, J.-P. (2010). Guide de la trame verte et bleue du Schéma de Cohérence Territoriale Caen Métropole. Caen Métropole.
* KAN. (n.d.). Regenwater in stedelijk gebied [Brochure].
* Lázaro Marín, L., & Alcántara, A. (Eds.). (2021). Informe de las Jornadas Técnicas: Soluciones basadas en la Naturaleza para la conectividad y restauración ambiental en el marco de la Estrategia Nacional de Infraestructura Verde. UICN-Med.
* Marinosci, I., Munafò, M., Congedo, L., & Strollo, A. (2018). Infrastrutture verdi: Perdita di aree agricole, naturali e seminaturali. In Qualità dell’ambiente urbano – XIV Rapporto (ISPRA Stato dell’Ambiente 82/18) (pp. 268-275). ISPRA.
* Owuor, J. A., Whitehead, I., & De Vreese, R. (n.d.). Liberare il potenziale delle foreste urbane Sviluppare un piano d’azione locale per la forestazione urbana. European Forest Institute.
* Smith, V., Cook, L. M., & Oppliger, S. (2023). Umsetzung blau-grüner Infrastruktur weltweit. Was kann die Schweiz daraus lernen? Aqua & Gas, 2023(9), 16–24.
* WSL & Eawag. (2022). Blue-Green Biodiversity: What Switzerland can learn from the initiative.

[[fr:Trames vertes et bleues en milieu urbain]]
[[en:Green and Blue Infrastructures in Urban Areas]]
[[es:Infraestructuras Verdes y Azules en Entornos Urbanos]]
[[it:Infrastrutture Verdi e Blu in Ambito Urbano]]
[[nl:Groene en Blauwe Infrastructuren in Stedelijke Gebieden]]
[[de:Grün-blaue Infrastrukturen in städtischen Gebieten]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Paludikultura

2025-09-01T15:55:40Z

Stella Zuccarelli (1646717986): Utworzono nową stronę "{{Pratique | Nom = Paludiculture | Image = Paludi-bederkesa-1_hg.jpg | ImageCaption = | Programme = NBSOIL | Mots-clés = Paludikultura, Torfowisko, materia organiczna, łąka }} Zmiana klimatu i degradacja naszych ekosystemów wymagają innowacyjnych rozwiązań w zakresie gospodarowania gruntami. Wśród nich '''paludikultura''' jawi się jako obiecujące podejście, oferujące zrównoważoną alternatywę dla konwencjonalnego rolnictwa na glebach torfowych (Int…"

{{Pratique
| Nom = Paludiculture
| Image = Paludi-bederkesa-1_hg.jpg
| ImageCaption =
| Programme = NBSOIL
| Mots-clés = Paludikultura, Torfowisko, materia organiczna, łąka
}}
Zmiana klimatu i degradacja naszych ekosystemów wymagają innowacyjnych rozwiązań w zakresie gospodarowania gruntami. Wśród nich '''paludikultura''' jawi się jako obiecujące podejście, oferujące zrównoważoną alternatywę dla konwencjonalnego rolnictwa na glebach torfowych (Interreg VB North Sea Region Programme, b.d.; Wetlands International, 2021).

== Co to jest paludikultura? ==
Termin „paludikultura” (od łacińskiego palus, oznaczającego bagno) odnosi się do produktywnego wykorzystania mokrych i ponownie nawodnionych torfowisk (Wetlands International, 2021). W przeciwieństwie do tradycyjnych praktyk rolniczych, które wymagają osuszania torfowisk (Williams, 1990b), co prowadzi do degradacji gleby i znacznej emisji gazów cieplarnianych, celem paludikultury jest utrzymanie wysokiego poziomu wody — najlepiej blisko lub powyżej powierzchni gleby — w celu zachowania masy torfowej i związanych z nią usług ekosystemowych (Greifswald Moor Centre, b.d.; Interreg VB North Sea Region Programme, b.d.; Wetlands International, 2021). Może to obejmować zbiór spontanicznej roślinności lub uprawę określonych roślin przystosowanych do środowisk mokrych (Interreg VB North Sea Region Programme, b.d.).

== Dlaczego jest kluczowa? Wyzwania i rozwiązania ==
Historycznie rzecz biorąc, znaczne obszary torfowisk zostały osuszone pod rolnictwo, leśnictwo lub wydobycie torfu (Williams, 1990b). To osuszanie ma ogromne konsekwencje środowiskowe:
* '''Emisje gazów cieplarnianych (GHG)''' : Osuszone torfowiska uwalniają znaczne ilości CO2 i N2O do atmosfery, przyczyniając się do zmiany klimatu (Pärn et al., 2018; Taft et al., 2017). Emisje węgla w wyniku przekształcenia torfowisk w grunty orne na półkuli północnej osiągnęły 72 miliardy ton w latach 850-2010 (INRAE, 2021).
* '''Osadzanie się gleby (subsidium)''' : Wysychanie torfu prowadzi do jego rozkładu i osiadania terenu, co czyni ziemię nieprzydatną do konwencjonalnego rolnictwa w dłuższej perspektywie (Nieuwenhuis & Schokking, 1997; Wetlands International, 2021).
* '''Utrata bioróżnorodności''' : Osuszanie niszczy te cenne siedliska (Ouvrage collectif, 2021).

Paludikultura odpowiada na te wyzwania poprzez:
* '''Drastyczne ograniczenie emisji gazów cieplarnianych''' : Utrzymując gleby w stanie mokrym, minimalizuje rozkład torfu i emisję CO2 i N2O, jednocześnie umożliwiając wiązanie węgla (Gini & Piva, 2019; Greifswald Moor Centre, b.d.; Heinrich Böll Foundation, b.d.; Wetlands International, 2021). Możliwa jest redukcja od 15 do 30 ton ekwiwalentu CO2 na hektar rocznie w porównaniu z powszechnymi praktykami rolniczymi na osuszonych torfowiskach (Gini & Piva, 2019).
* '''Zachowanie bioróżnorodności''' : Tworzy siedliska dla rzadkich i zagrożonych gatunków, takich jak ptaki gniazdujące, płazy i małe ssaki (Ouvrage collectif, 2021). Na przykład ptaki torfowiskowe są faworyzowane przez szuwary trzcinowe, które rosną w rowach irygacyjnych i melioracyjnych (Mallet et al., 2022).
* '''Poprawę jakości i retencji wody''' : Rośliny uprawiane w paludikulturze mogą oczyszczać wodę, wyłapując zanieczyszczenia, takie jak azot i fosfor (Gini & Piva, 2019; Bolpagni et al., 2003). Przyczyniają się również do regulacji wody, zmniejszając ryzyko powodzi i suszy (Blöschl et al., 2019).

== Rośliny i produkty paludikultury ==
Paludikultura umożliwia produkcję różnorodnych zasobów odnawialnych:
* '''Żywność i pasze''' : Niektóre rośliny, takie jak trzcina pospolita (Phragmites) lub pałka wodna (Typha), mogą być wykorzystywane jako pasza dla zwierząt (Mulholland et al., 2020). Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) jest również potencjalną rośliną uprawną (Mulholland et al., 2020).
*'''Materiały budowlane i włókna''' : Trzcina jest tradycyjnie wykorzystywana do krycia dachów strzechą i może służyć do produkcji paneli izolacyjnych (Gini & Piva, 2019; Lacep, b.d.). Pałka wodna (Typha) jest również rozważana jako materiał budowlany i izolacyjny (Mulholland et al., 2020).
* '''Bioenergia''' : Biomasa z paludikultury (trzcina, pałka wodna, olcha, mozga trzcinowata) może być wykorzystywana do produkcji biogazu, stałych paliw (brykietów, peletów) lub do wytwarzania ciepła poprzez bezpośrednie spalanie, zastępując paliwa kopalne (Autorenkollektiv Greifswald, 2009; FiBL Schweiz, b.d.; Gini & Piva, 2019; Mulholland et al., 2020).
* '''Ogrodnictwo''' : Uprawa torfowca (Sphagnum farming) dostarcza wysokiej jakości surowca do podłoży uprawowych bez torfu kopalnego (Mulholland et al., 2020).
* '''Inne zastosowania''' : Biomasa może być również wykorzystywana do produkcji chemikaliów na bazie biologicznej (produkty farmaceutyczne, kosmetyki, bioplastiki) (Gini & Piva, 2019) lub do działań, takich jak ekstensywny wypas zwierząt (np. bawoły wodne do utrzymania krajobrazu) (Greifswald Moor Centre, b.d.).

== Wyzwania i perspektywy dla ekspertów glebowych ==
Przejście na paludikulturę stanowi zmianę paradygmatu w rolnictwie, która wymaga znacznych dostosowań (Greifswald Moor Centre, b.d.).
* '''Wyzwania techniczne i operacyjne''' : Wdrożenie często wymaga prac budowlanych w celu podniesienia poziomu wody, zakupu nowego sprzętu dostosowanego do mokrych gleb (pojazdy niskociśnieniowe) oraz opracowania nowych metod zbioru i przetwarzania (Geurts & Fritz, 2018). Mogą również wystąpić zagrożenia związane z uszkodzeniem infrastruktury przez wilgoć, chociaż można je zminimalizować poprzez odpowiednie planowanie i dostosowania strukturalne (Greifswald Moor Centre, b.d.).
* '''Ramy polityczne i gospodarcze''' : Kluczowe jest ustanowienie jasnych polityk rolnych i zachęt finansowych (dopłaty, płatności na hektar), aby zachęcić rolników do stosowania paludikultury (Geurts & Fritz, 2018; Heinrich Böll Foundation, b.d.; Interreg VB North Sea Region Programme, b.d.). Stworzenie rentownych rynków dla produktów paludikultury jest również niezbędne do zapewnienia jej opłacalności (Heinrich Böll Foundation, b.d.). Sprzedaż „certyfikatów węglowych” może przynieść dodatkowe korzyści ekonomiczne (Gini & Piva, 2019). Niemniej jednak, nadal istnieją wątpliwości co do opłacalności ekonomicznej i jasności politycznej, co utrudnia długoterminowe planowanie dla właścicieli i użytkowników gruntów (Greifswald Moor Centre, b.d.; Interreg VB North Sea Region Programme, b.d.).
* '''Akceptacja społeczna''' : Przejście na paludikulturę może być postrzegane jako utrata produktywnych gruntów lub znanych krajobrazów (Greifswald Moor Centre, b.d.). Świadomość i zaangażowanie społeczności lokalnych mają fundamentalne znaczenie dla przezwyciężenia tych oporów i promowania rozwoju zintegrowanych projektów terytorialnych (Greifswald Moor Centre, b.d.).

Pomimo tych wyzwań, paludikultura oferuje znaczny potencjał dla rozwoju bardziej zrównoważonego i odpornego rolnictwa (Geurts & Fritz, 2018; Greifswald Moor Centre, b.d.). Pozwala na pogodzenie produkcji rolnej z ochroną środowiska, przyczyniając się tym samym zarówno do walki ze zmianą klimatu, jak i do przywracania bioróżnorodności (Geurts & Fritz, 2018). Współpraca między rolnikami, zarządcami obszarów chronionych, organizacjami badawczymi i decydentami politycznymi jest kluczem do sukcesu i upowszechnienia tej kluczowej praktyki.

== Referencje ==
* Autorenkollektiv Greifswald. (2009). Paludikultur: Nutzung nasser Moore, Perspektiven der energetischen Verwertung von Niedermoorbiomasse [Paludiculture: use of wet moors, perspectives on the energetic utilization of low moor biomass]. Universität Greifswald, Institut für Botanik und Landschaftsökologie, Institut für Dauerhaft Umweltgerechte Entwicklung von Naturräumen der Erde (DUENE) e.V.

* Blöschl, G., Hall, J., Viglione, A., Perdigão, R. A. P., Parajka, J., Feigl, H., ... & Arheimer, B. (2019). Changing climate both increases and decreases European river floods. Nature, 573(7772), 108–111. https://doi.org/10.1038/s41586-019-1495-6

* Bolpagni, R., Bartoli, M., & Viaroli, P. (2003). Caratterizzazione di acque, sedimenti e idrofite nella Riserva Naturale Paludi di Ostiglia [Characterization of water, sediments and hydrophytes in the Paludi di Ostiglia Nature Reserve]. Studi Trentini di Scienze Naturali, Acta Biologica, 80, 169–174.

* Departament Gospodarki Wodnej i Żeglugi Śródlądowej. (n.d.). Paludikultura czym jest i dlaczego jest tak ważna dla środowiska [Paludiculture what it is and why it is so important for the environment].

* ENAMA. (2011, June). Miscanthus sinensis giganteus Progetto Biomasse [Biomass project].

* FiBL Schweiz. (n.d.). Ergänzende Studie zur Schaffung eines größeren Marktes und skalierfähigen Wertschöpfungsketten für Paludikultur-Erzeugnisse [Complementary study on creating a larger market and scalable value chains for paludiculture products].

* Generalitat Valenciana. (2025, July 8). La paludicultura: una aliada de nuestros humedales y del sector primario [Paludiculture: an ally of our wetlands and the primary sector].

* Geurts, J. J. M., & Fritz, C. (2018). Paludiculture pilots and experiments with focus on cattail and reed in the Netherlands (Technical report). CINDERELLA project FACCE-JPI ERA-NET Plus on Climate Smart Agriculture. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.12916.24966

* Gini, F., & Piva, F. (2019). Fibre naturali e sostenibilità: L’utilizzo delle fibre di canna palustre per una tecnologia innovativa nel riedificamento del Centro d’incontro per anziani di via Vipacco [Natural fibers and sustainability: The use of common reed fibers for an innovative technology in the rebuilding of the senior citizens' meeting center in via Vipacco] [Master's thesis, Politecnico di Torino].

* Gouvernement français. (n.d.). Les zones humides: atout pour la biodiversité, l'eau et les territoires [Wetlands: an asset for biodiversity, water, and territories]. https://www.ecologie.gouv.fr/protection-des-milieux-humides

* Greifswald Mire Centre. (2018). ANNUAL REPORT 2018.

* Greifswald Mire Centre. (n.d.). Paludikultur: Moor-Wiedervernässung Paludikultur [Paludiculture: Mire rewetting Paludiculture].

* Heinrich Böll Foundation. (n.d.). Paludiculture - more from the marsh.

* INRAE. (2021). Drainage des tourbières pour l'agriculture : estimation des émissions de carbone du dernier millénaire [Drainage of peatlands for agriculture: estimation of carbon emissions over the last millennium].

* Interreg VB North Sea Region Programme. (n.d.). Paludiculture.

* Kotowski, W. (n.d.). Ochrona wód i mokradeł w krajobrazie rolniczym [Protection of waters and wetlands in the agricultural landscape].

* Lacep. (n.d.). La canna palustre in bioedilizia [The common reed in green building].

* Mallet, P., Béchet, A., Galewski, T., Mesléard, F., Hilaire, S., Lefebvre, G., Poulin, B., & Sirami, C. (2022). Different components of landscape complexity are necessary to preserve multiple taxonomic groups in intensively-managed rice paddy landscapes. Agriculture, Ecosystems & Environment, 328, 107864. https://doi.org/10.1016/j.agee.2022.107864

* Mulholland, B., Abdel-Aziz, I., Lindsay, R., McNamara, N., Keith, A., Page, S., Clough, J., Freeman, B., & Evans, C. (2020). An assessment of the potential for paludiculture in England and Wales (Report to Defra for Project SP1218).

* Nieuwenhuis, H. S., & Schokking, F. (1997). Land subsidence in drained peat areas of the Province of Friesland, The Netherlands. Quarterly Journal of Engineering Geology, 30(1), 37–48.

* Orsenigo, S., & Corli, A. (2022). Buone pratiche di gestione di risaie e prati umidi per la conservazione di specie vegetali di interesse comunitario [Good management practices for rice paddies and wet meadows for the conservation of plant species of community interest]. Università di Pavia.

* Ouvrage collectif. (2021). Agir pour les zones humides - Recueil d’expériences dans les vallées du Rhône et de la Saône [Acting for wetlands - Collection of experiences in the Rhône and Saône valleys]. Fédération des Conservatoires d’espaces naturels, Plan Rhône-Saône.

* Pärn, J., Verhoeven, J. T. A., Butterbach-Bahl, K., Dise, N. B., Ullah, S., Aasa, A., ... & Järveoja, J. (2018). Nitrogen-rich organic soils under warm well drained conditions are global nitrous oxide emission hotspots. Nature Communications, 9(1), 1135. https://doi.org/10.1038/s41467-018-03540-1

* Taft, H. E., Cross, P. A., Edwards-Jones, G., Moorhouse, E. R., & Jones, D. L. (2017). Greenhouse gas emissions from intensively managed peat soils in an arable production system. Agriculture, Ecosystems and Environment, 237, 162–172. https://doi.org/10.1016/j.agee.2016.11.015

* Umweltbundesamt. (n.d.). Ökosystemleistungen und Landwirtschaft [Ecosystem services and agriculture].

* Umweltbundesamt Wien. (2021). Moorstrategie Österreich 2030 [Mire Strategy Austria 2030].

* Valori.it. (2024). Crisi climatica: l’agricoltura italiana sta già pagando il conto [Climate crisis: Italian agriculture is already paying the price].

* Wetlands International. (2021, February 18). A definition of paludiculture in the CAP. https://europe.wetlands.org/publication/a-definition-of-paludiculture-in-the-cap/

* Williams, M. (1990a). Understanding Wetlands. In M. Williams (Ed.), Wetlands – A Threatened Landscape (pp. 1–41). Basil Blackwell Ltd.

* Williams, M. (1990b). Agricultural impacts on temperate wetlands. In M. Williams (Ed.), Wetlands – A Threatened Landscape (pp. 181–216). Basil Blackwell Ltd.

* Wissenschaftlicher Beirat Agrarpolitik. (n.d.). Naturkapital und Klimapolitik [Natural capital and climate policy].

<references />

[[fr:Paludiculture]]
[[en:Paludiculture]]
[[es:Paludicultura]]
[[it:Paludicoltura]]
[[nl:Paludicultuur]]
[[de:Paludikultur]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Nawozy organiczne

2025-09-01T13:39:27Z

Stella Zuccarelli (1646717986): /* Jednakże, stosowanie nawozów organicznych wiąże się również z wyzwaniami i kwestiami do rozważenia: */

{{Pratique
| Programme = NBSOIL
| Image = Hestemøj.jpg
| Mots-clés = Nawożenie, Rolnictwo ekologiczne
}}
W stale ewoluującym kontekście rolniczym, '''jakość i żyzność gleby''' pozostają kluczowymi kwestiami. Próchnica, będąca całością martwej materii organicznej w glebie, odgrywa kluczową rolę we wszystkich ważnych funkcjach gleb ornych. Dostarcza składników odżywczych, poprawia strukturę gleby, zwiększa jej zdolność do zatrzymywania wody i chroni przed erozją, jednocześnie wspierając aktywność organizmów glebowych (Niggli i in., 2024; Agroscope.). Gleby bogate w próchnicę zapewniają nie tylko dobre plony, ale także większą odporność upraw na długotrwałe susze lub intensywne opady (Niggli i in., 2024). Dlatego nawozy organiczne stały się fundamentalnym elementem zrównoważonych praktyk rolniczych.

== Czym jest nawóz organiczny? ==
Nawóz organiczny, jak sama nazwa wskazuje, jest wytwarzany z '''naturalnej materii organicznej''', pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego (PCC Greenline Blog.). W przeciwieństwie do nawozów mineralnych, które są syntetyzowanymi związkami nieorganicznymi z azotu, fosforu, siarki, magnezu itp., nawozy organiczne wyróżniają się składem opartym na cząsteczkach węgla (PCC Greenline Blog.).

== Skład i rodzaje nawozów organicznych ==
Nawozy organiczne są '''bogatym źródłem makro- i mikroelementów''' niezbędnych do prawidłowego rozwoju roślin uprawnych. Zawierają między innymi azot (N), potas (K), fosfor (P), wapń (Ca), magnez (Mg), a także molibden (Mo), miedź (Cu), mangan (Mn) i bor (B) (PCC Greenline Blog.; Perfarelalbero.it, 2024). Jednak ilości tych składników odżywczych nie są tak precyzyjnie określone i dostosowane do specyficznych potrzeb roślin, jak w mieszankach nawozów mineralnych (PCC Greenline Blog.).

Do powszechnie stosowanych rodzajów nawozów organicznych należą:

* '''Obornik''' (bydlęcy, koński, świński, drobiowy) i '''gnojowica''' (Foodcom.pl.; PCC Greenline Blog.).
* '''Kompost''', pochodzący z resztek roślinnych i zwierzęcych, w tym odpadów ogrodowych i domowych (Foodcom.pl.; PCC Greenline Blog.).
* '''Biohumus''', pochodzący z rozkładu materii organicznej przez mikroorganizmy i dżdżownice, zwłaszcza dżdżownice kalifornijskie (Foodcom.pl.; PCC Greenline Blog.). Jest często stosowany w uprawach domowych (Foodcom.pl.).
* '''Nawozy zielone i międzyplony/rośliny okrywowe''', czyli rośliny uprawiane specjalnie w celu przyorania do gleby w celu zwiększenia jej żyzności (Beter Bodebeheer.; Inne nawozy organiczne.; Niggli i in., 2024). Przyczyniają się do poprawy struktury gleby i dostarczania materii organicznej (Beter Bodebeheer.).
* '''Resztki pożniwne''' (takie jak słoma lub korzenie), które przyczyniają się do tworzenia materii organicznej w glebie (Inne nawozy organiczne.; Niggli i in., 2024). Zbieranie i sprzedaż słomy na cele energetyczne nie wpisuje się w zrównoważone podejście do żyzności gleby (Inne nawozy organiczne.).
* '''Inne materiały''', takie jak mączki kostne lub mięsno-kostne, mączki rybne, guano, trociny, kora ogrodowa, torf, węgiel brunatny i leonardyty (Foodcom.p.; PCC Greenline Blog.). Odchody ptaków (guano) mają bardzo wysoką koncentrację azotu i łatwo przyswajalnych fosforanów, ale wiążą się z wysokim ryzykiem przenawożenia (Foodcom.pl.).
* '''Produkty uboczne działalności człowieka''', takie jak komunalne i przemysłowe osady ściekowe, mogą być wykorzystywane, pod warunkiem spełnienia wymagań rolniczych i ekologicznych oraz norm dotyczących metali ciężkich i zanieczyszczeń sanitarnych (Agriculture Durable Genève.). Projekt Pôlebio w Genewie, na przykład, ma na celu przetworzenie 48 000 ton odpadów organicznych rocznie na biometan, 20 000 m³ bio-nawozów i 12 000 ton kompostu (Agriculture Durable Genève.). Inny projekt, Pitribon, bada możliwość wykorzystania moczu do produkcji kompletnego i bezzapachowego nawozu (Agriculture Durable Genève.).

== Zalety i wyzwania związane z nawozami organicznymi ==
Stosowanie nawozów organicznych oferuje '''liczne korzyści''' dla zrównoważonego rolnictwa:

* '''Długoterminowa poprawa żyzności gleby''' : Zwiększają zawartość materii organicznej, co poprawia strukturę gleby, jej porowatość, zdolność do zatrzymywania wody i składników odżywczych oraz stabilność agregatów (Niggli i in., 2024; Perfarelalbero.it, 2024; Agribios Italiana, 2024). Na przykład gleby BioDiVerger wykazały wzrost lub stabilność materii organicznej i korzystny stosunek materii organicznej do gliny, wskazując na dobrą odporność (Guil, 2022).
* '''Stymulacja życia mikrobiologicznego w glebie''' : Sprzyjają wzrostowi i aktywności korzystnych mikroorganizmów (takich jak grzyby mikoryzowe i bakterie wiążące azot) oraz dżdżownic, które są niezbędne do rozkładu materii organicznej i dostępności składników odżywczych (Agribios Italiana, 2024; Niggli i in., 2024; Perfarelalbero.it, 2024). Projekt BioDiVerger zaobserwował wzrost biomasy mikrobiologicznej i aktywności dżdżownic, nawet przy niewielkich wkładach (Guil, 2022).
* '''Stopniowe uwalnianie składników odżywczych''' : W przeciwieństwie do szybko działających nawozów mineralnych, które wiążą się z wysokim ryzykiem strat przez wypłukiwanie lub ulatnianie, składniki odżywcze z nawozów organicznych są uwalniane powoli i długotrwale, co zmniejsza ryzyko wypłukiwania i zanieczyszczenia wód gruntowych (Agribios Italiana, 2024; Perfarelalbero.it, 2024).
* '''Sekwestracja węgla ''': Próchnica składa się z 40 do 70% węgla i stanowi największe zasoby węgla w glebie. Zwiększenie jej zawartości przyczynia się do redukcji CO2 w atmosferze, głównego gazu cieplarnianego (Niggli i in., 2024; RTS, 2019b).
* '''Redukcja zależności od syntetycznych środków produkcji''' : Stanowią alternatywę dla nawozów mineralnych, których koszt produkcji jest wysoki, a dostawy niepewne (Agriculture Durable Genève.; Lasorella, 2022). Ich stosowanie przyczynia się do bardziej zrównoważonego rolnictwa i gospodarki o obiegu zamkniętym (Agriculture Durable Genève.; Lasorella, 2022).

== Jednakże, stosowanie nawozów organicznych wiąże się również z wyzwaniami i kwestiami do rozważenia ==

* '''Zarządzanie stosunkiem C/N''' : Wysoki stosunek węgla do azotu (C/N) (np. zdrewniała słoma lub zdrewniały międzyplon po zimie) może prowadzić do blokowania azotu dla kolejnych upraw, ponieważ mikroorganizmy wykorzystują go do rozkładu materii organicznej. Niski stosunek C/N (bogaty w azot) sprzyja szybkiemu rozkładowi i wysokiej podaży azotu, ale może zwiększyć ryzyko strat przez wypłukiwanie, jeśli kolejna uprawa nie będzie w stanie wchłonąć dostępnych ilości (Niggli i in., 2024). Wysoki stosunek C/N sprzyja tworzeniu próchnicy, natomiast niski stosunek zwiększa dostępność azotu (Niggli i in., 2024).
* '''Warunki aplikacji''' : Ważne jest, aby aplikować składniki odżywcze w odpowiednim czasie, gdy rośliny mogą je wchłonąć, i unikać gołych, podmokłych, bardzo suchych gleb lub okresów spoczynku wegetacyjnego (Niggli i in., 2024). Duże ilości gnojowicy mogą szkodzić dżdżownicom, dlatego zaleca się nieprzekraczanie 25 m³ na hektar na aplikację lub rozcieńczanie (Niggli i in., 2024).
* '''Uprawa roli''' : Nadmierna lub intensywna uprawa roli może degradować próchnicę i prowadzić do strat materii organicznej (Niggli i in., 2024). Zmniejszenie orki sprzyja akumulacji materii organicznej w warstwie wierzchniej i życiu gleby (Niggli i in., 2024; Guil, 2022).
* '''Jakość produktów i zanieczyszczenia''' : Jakość nawozów organicznych jest zróżnicowana, zwłaszcza pod względem zawartości wody. Kluczowe jest wybieranie produktów certyfikowanych przez wiarygodne firmy (Foodcom.pl.; Niggli i in., 2024). Import patogenów lub problematycznych chwastów można uniknąć, zaopatrując się z wiarygodnych źródeł (Niggli i in., 2024). Nawozy organiczne, w szczególności te pochodzące z pofermentu przemysłowego lub kompostu z odpadów zielonych, mogą zawierać substancje obce, takie jak plastik, które mogą gromadzić się w glebach w przypadku regularnego stosowania (Niggli i in., 2024).
* '''Regulacje''' : Nowe rozporządzenie europejskie (UE) 2019/1009, obowiązujące od 16 lipca 2022 r., ma na celu harmonizację wprowadzania na rynek nawozów UE, w tym nawozów organicznych i biostymulantów, wspierając w ten sposób ich stosowanie w bardziej zrównoważonym rolnictwie (Lasorella, 2022; EU Fertilizers). Rozporządzenie to ustanawia surowe normy jakości i bezpieczeństwa produktów, w tym limity dla specyficznych zanieczyszczeń i czynników chorobotwórczych (EU Fertilizers.). Wymaga również dokumentacji technicznej i ocen zgodności (EU Fertilizers.). Istnieją specyficzne metody analizy do określania jakości nawozów organicznych, w tym zawartości węgla organicznego, stopnia humifikacji, obecności krwi, bioróżnorodności grzybów lub biodegradowalności (Ministero delle Politiche Agricole, Alimentari e Forestali, 2000).

Podsumowując, nawożenie organiczne to podstawowa strategia agronomiczna, która pozwala '''odżywiać glebę, a nie bezpośrednio roślinę''' (Perfarelalbero.it, 2024). Przyjmując odpowiednie praktyki, przyczynia się do budowy odpornego systemu rolniczego, zdolnego do adaptacji do wyzwań klimatycznych, jednocześnie poprawiając produktywność i jakość plonów (Niggli i in., 2024; Guil, 2022). Badania wykazały, że stosowanie kompostu i granulowanych nawozów organicznych może znacząco zwiększyć plony upraw, takich jak ogórek i brokuł, w rolnictwie ekologicznym (Kowalski & Matysiak, 2021; Kowalski & Matysiak, 2022a).

== Referencje ==

* Agribios Italiana. (2024, 2 septembre). Scegliere il concime corretto: una guida.

* Agriculture Durable Genève. (s.d.). Fertilisation des sols.

* Agroscope. (s.d.). Agroscope Humusbilanz. <nowiki>https://www.humusbilanz.ch/</nowiki>

* Beter Bodembeheer. (2025). De juiste groenbemesterkeuze is essentieel voor goed resultaat.

* Dussán López, P. (2023). Land health monitoring framework. Towards a tool for assessing functional and habitat diversity in agroecosystems. IUCN Common Ground in Agriculture Series No. 1. IUCN. <nowiki>https://doi.org/10.2305/LCRH6058</nowiki>

* Foodcom.pl. (2024, 11 janvier). Czym są nawozy organiczne? Rodzaje i ich zastosowanie.

* Guil, S. (2022, 30 novembre). Rapport sur la qualité des sols du BioDiVerger. Institut de Recherche de l'Agriculture Biologique FiBL.

* Inne nawozy organiczne. (s.d.). Inne nawozy organiczne. Polskie Stowarzyszenie Zrównoważonego Rolnictwa i Żywności.

* Keith, D. A., Ferrer-Paris, J. R., Nicholson, E., & Kingsford, R. T. (Eds.). (2020). The IUCN global ecosystem typology. IUCN.

* Kowalski, A., & Matysiak, B. (2021). Ocena wpływu nawozów organicznych oraz preparatów mikrobiologicznych na wzrost i plonowanie ogórka i brokułu w uprawie ekologicznej. Instytut Ogrodnictwa – PIB, Skierniewice.

* Kowalski, A., & Matysiak, B. (2022). Ocena wpływu nawozów organicznych oraz preparatów mikrobiologicznych na wzrost i plonowanie ogórka, brokułu i marchwi w uprawie ekologicznej. Instytut Ogrodnictwa – PIB, Skierniewice.

* Lasorella, V. (2022, 21 juillet). Finalmente in vigore il Nuovo Regolamento dei Fertilizzanti: domande e risposte. AgroNotizie.

* Ministero delle Politiche Agricole, Alimentari e Forestali. (2001). Metodi applicabili ai concimi organici, organo-minerali, ammendanti e correttivi. Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana, 21, Supplemento Ordinario n. 6.

* Niggli, J., Böhler, D., & Schmid, T. (2024). Gestion de l’humus – Humification: maintenir et améliorer la fertilité du sol. Institut de recherche de l’agriculture biologique FiBL. <nowiki>https://orgprints.org/id/eprint/53281/</nowiki>

* PCC Greenline Blog. (s.d.). Czym są nawozy organiczne i co warto o nich wiedzieć?.

* Perfarelalbero.it. (2024, 26 octobre). Guida completa alla concimazione: quando, perché e quale prodotto scegliere.

* Phillips, H.R., Guerra, C.A., Bartz, M.L., Briones, M.J., Brown, G., Crowther, T.W., Ferlian, O., Gongalsky, K.B., Van Den Hoogen, J., & Krebs, J. (2019). Global distribution of earthworm diversity. Science, 366(6464), 480–485. <nowiki>https://doi.org/10.1126/science.aax4851</nowiki>

* Regolamento europeo dei fertilizzanti un nuovo inizio per il settore. (2022). [Diapositives de présentation].

* RTS. (2019, 12 avril). SOLS 5/5 - Capturer le CO2 [Podcast audio]. Vacarme.

* Van Den Hoogen, J., Geisen, S., Routh, D., Ferris, H., Traunspurger, W., Wardle, D.A., De Goede, R.G., Adams, B.J., Ahmad, W., & Andriuzzi, W.S. (2019). Soil nematode abundance and functional group composition at a global scale. Nature, 572(7768), 194–198. <nowiki>https://doi.org/10.1038/s41586-019-1418-6</nowiki>

[[fr:Fertilisants organiques]]
[[en:Organic Fertilizers]]
[[es:Fertilizantes orgánicos]]
[[it:Fertilizzanti organici]]
[[nl:Organische meststoffen]]
[[de:Organische Dünger]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Nawozy organiczne

2025-09-01T13:39:01Z

Stella Zuccarelli (1646717986): Utworzono nową stronę "{{Pratique | Programme = NBSOIL | Image = Hestemøj.jpg | Mots-clés = Nawożenie, Rolnictwo ekologiczne }} W stale ewoluującym kontekście rolniczym, '''jakość i żyzność gleby''' pozostają kluczowymi kwestiami. Próchnica, będąca całością martwej materii organicznej w glebie, odgrywa kluczową rolę we wszystkich ważnych funkcjach gleb ornych. Dostarcza składników odżywczych, poprawia strukturę gleby, zwiększa jej zdolność do zatrzymywania wody…"

{{Pratique
| Programme = NBSOIL
| Image = Hestemøj.jpg
| Mots-clés = Nawożenie, Rolnictwo ekologiczne
}}
W stale ewoluującym kontekście rolniczym, '''jakość i żyzność gleby''' pozostają kluczowymi kwestiami. Próchnica, będąca całością martwej materii organicznej w glebie, odgrywa kluczową rolę we wszystkich ważnych funkcjach gleb ornych. Dostarcza składników odżywczych, poprawia strukturę gleby, zwiększa jej zdolność do zatrzymywania wody i chroni przed erozją, jednocześnie wspierając aktywność organizmów glebowych (Niggli i in., 2024; Agroscope.). Gleby bogate w próchnicę zapewniają nie tylko dobre plony, ale także większą odporność upraw na długotrwałe susze lub intensywne opady (Niggli i in., 2024). Dlatego nawozy organiczne stały się fundamentalnym elementem zrównoważonych praktyk rolniczych.

== Czym jest nawóz organiczny? ==
Nawóz organiczny, jak sama nazwa wskazuje, jest wytwarzany z '''naturalnej materii organicznej''', pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego (PCC Greenline Blog.). W przeciwieństwie do nawozów mineralnych, które są syntetyzowanymi związkami nieorganicznymi z azotu, fosforu, siarki, magnezu itp., nawozy organiczne wyróżniają się składem opartym na cząsteczkach węgla (PCC Greenline Blog.).

== Skład i rodzaje nawozów organicznych ==
Nawozy organiczne są '''bogatym źródłem makro- i mikroelementów''' niezbędnych do prawidłowego rozwoju roślin uprawnych. Zawierają między innymi azot (N), potas (K), fosfor (P), wapń (Ca), magnez (Mg), a także molibden (Mo), miedź (Cu), mangan (Mn) i bor (B) (PCC Greenline Blog.; Perfarelalbero.it, 2024). Jednak ilości tych składników odżywczych nie są tak precyzyjnie określone i dostosowane do specyficznych potrzeb roślin, jak w mieszankach nawozów mineralnych (PCC Greenline Blog.).

Do powszechnie stosowanych rodzajów nawozów organicznych należą:

* '''Obornik''' (bydlęcy, koński, świński, drobiowy) i '''gnojowica''' (Foodcom.pl.; PCC Greenline Blog.).
* '''Kompost''', pochodzący z resztek roślinnych i zwierzęcych, w tym odpadów ogrodowych i domowych (Foodcom.pl.; PCC Greenline Blog.).
* '''Biohumus''', pochodzący z rozkładu materii organicznej przez mikroorganizmy i dżdżownice, zwłaszcza dżdżownice kalifornijskie (Foodcom.pl.; PCC Greenline Blog.). Jest często stosowany w uprawach domowych (Foodcom.pl.).
* '''Nawozy zielone i międzyplony/rośliny okrywowe''', czyli rośliny uprawiane specjalnie w celu przyorania do gleby w celu zwiększenia jej żyzności (Beter Bodebeheer.; Inne nawozy organiczne.; Niggli i in., 2024). Przyczyniają się do poprawy struktury gleby i dostarczania materii organicznej (Beter Bodebeheer.).
* '''Resztki pożniwne''' (takie jak słoma lub korzenie), które przyczyniają się do tworzenia materii organicznej w glebie (Inne nawozy organiczne.; Niggli i in., 2024). Zbieranie i sprzedaż słomy na cele energetyczne nie wpisuje się w zrównoważone podejście do żyzności gleby (Inne nawozy organiczne.).
* '''Inne materiały''', takie jak mączki kostne lub mięsno-kostne, mączki rybne, guano, trociny, kora ogrodowa, torf, węgiel brunatny i leonardyty (Foodcom.p.; PCC Greenline Blog.). Odchody ptaków (guano) mają bardzo wysoką koncentrację azotu i łatwo przyswajalnych fosforanów, ale wiążą się z wysokim ryzykiem przenawożenia (Foodcom.pl.).
* '''Produkty uboczne działalności człowieka''', takie jak komunalne i przemysłowe osady ściekowe, mogą być wykorzystywane, pod warunkiem spełnienia wymagań rolniczych i ekologicznych oraz norm dotyczących metali ciężkich i zanieczyszczeń sanitarnych (Agriculture Durable Genève.). Projekt Pôlebio w Genewie, na przykład, ma na celu przetworzenie 48 000 ton odpadów organicznych rocznie na biometan, 20 000 m³ bio-nawozów i 12 000 ton kompostu (Agriculture Durable Genève.). Inny projekt, Pitribon, bada możliwość wykorzystania moczu do produkcji kompletnego i bezzapachowego nawozu (Agriculture Durable Genève.).

== Zalety i wyzwania związane z nawozami organicznymi ==
Stosowanie nawozów organicznych oferuje '''liczne korzyści''' dla zrównoważonego rolnictwa:

* '''Długoterminowa poprawa żyzności gleby''' : Zwiększają zawartość materii organicznej, co poprawia strukturę gleby, jej porowatość, zdolność do zatrzymywania wody i składników odżywczych oraz stabilność agregatów (Niggli i in., 2024; Perfarelalbero.it, 2024; Agribios Italiana, 2024). Na przykład gleby BioDiVerger wykazały wzrost lub stabilność materii organicznej i korzystny stosunek materii organicznej do gliny, wskazując na dobrą odporność (Guil, 2022).
* '''Stymulacja życia mikrobiologicznego w glebie''' : Sprzyjają wzrostowi i aktywności korzystnych mikroorganizmów (takich jak grzyby mikoryzowe i bakterie wiążące azot) oraz dżdżownic, które są niezbędne do rozkładu materii organicznej i dostępności składników odżywczych (Agribios Italiana, 2024; Niggli i in., 2024; Perfarelalbero.it, 2024). Projekt BioDiVerger zaobserwował wzrost biomasy mikrobiologicznej i aktywności dżdżownic, nawet przy niewielkich wkładach (Guil, 2022).
* '''Stopniowe uwalnianie składników odżywczych''' : W przeciwieństwie do szybko działających nawozów mineralnych, które wiążą się z wysokim ryzykiem strat przez wypłukiwanie lub ulatnianie, składniki odżywcze z nawozów organicznych są uwalniane powoli i długotrwale, co zmniejsza ryzyko wypłukiwania i zanieczyszczenia wód gruntowych (Agribios Italiana, 2024; Perfarelalbero.it, 2024).
* '''Sekwestracja węgla ''': Próchnica składa się z 40 do 70% węgla i stanowi największe zasoby węgla w glebie. Zwiększenie jej zawartości przyczynia się do redukcji CO2 w atmosferze, głównego gazu cieplarnianego (Niggli i in., 2024; RTS, 2019b).
* '''Redukcja zależności od syntetycznych środków produkcji''' : Stanowią alternatywę dla nawozów mineralnych, których koszt produkcji jest wysoki, a dostawy niepewne (Agriculture Durable Genève.; Lasorella, 2022). Ich stosowanie przyczynia się do bardziej zrównoważonego rolnictwa i gospodarki o obiegu zamkniętym (Agriculture Durable Genève.; Lasorella, 2022).

== Jednakże, stosowanie nawozów organicznych wiąże się również z wyzwaniami i kwestiami do rozważenia: ==

* '''Zarządzanie stosunkiem C/N''' : Wysoki stosunek węgla do azotu (C/N) (np. zdrewniała słoma lub zdrewniały międzyplon po zimie) może prowadzić do blokowania azotu dla kolejnych upraw, ponieważ mikroorganizmy wykorzystują go do rozkładu materii organicznej. Niski stosunek C/N (bogaty w azot) sprzyja szybkiemu rozkładowi i wysokiej podaży azotu, ale może zwiększyć ryzyko strat przez wypłukiwanie, jeśli kolejna uprawa nie będzie w stanie wchłonąć dostępnych ilości (Niggli i in., 2024). Wysoki stosunek C/N sprzyja tworzeniu próchnicy, natomiast niski stosunek zwiększa dostępność azotu (Niggli i in., 2024).
* '''Warunki aplikacji''' : Ważne jest, aby aplikować składniki odżywcze w odpowiednim czasie, gdy rośliny mogą je wchłonąć, i unikać gołych, podmokłych, bardzo suchych gleb lub okresów spoczynku wegetacyjnego (Niggli i in., 2024). Duże ilości gnojowicy mogą szkodzić dżdżownicom, dlatego zaleca się nieprzekraczanie 25 m³ na hektar na aplikację lub rozcieńczanie (Niggli i in., 2024).
* '''Uprawa roli''' : Nadmierna lub intensywna uprawa roli może degradować próchnicę i prowadzić do strat materii organicznej (Niggli i in., 2024). Zmniejszenie orki sprzyja akumulacji materii organicznej w warstwie wierzchniej i życiu gleby (Niggli i in., 2024; Guil, 2022).
* '''Jakość produktów i zanieczyszczenia''' : Jakość nawozów organicznych jest zróżnicowana, zwłaszcza pod względem zawartości wody. Kluczowe jest wybieranie produktów certyfikowanych przez wiarygodne firmy (Foodcom.pl.; Niggli i in., 2024). Import patogenów lub problematycznych chwastów można uniknąć, zaopatrując się z wiarygodnych źródeł (Niggli i in., 2024). Nawozy organiczne, w szczególności te pochodzące z pofermentu przemysłowego lub kompostu z odpadów zielonych, mogą zawierać substancje obce, takie jak plastik, które mogą gromadzić się w glebach w przypadku regularnego stosowania (Niggli i in., 2024).
* '''Regulacje''' : Nowe rozporządzenie europejskie (UE) 2019/1009, obowiązujące od 16 lipca 2022 r., ma na celu harmonizację wprowadzania na rynek nawozów UE, w tym nawozów organicznych i biostymulantów, wspierając w ten sposób ich stosowanie w bardziej zrównoważonym rolnictwie (Lasorella, 2022; EU Fertilizers). Rozporządzenie to ustanawia surowe normy jakości i bezpieczeństwa produktów, w tym limity dla specyficznych zanieczyszczeń i czynników chorobotwórczych (EU Fertilizers.). Wymaga również dokumentacji technicznej i ocen zgodności (EU Fertilizers.). Istnieją specyficzne metody analizy do określania jakości nawozów organicznych, w tym zawartości węgla organicznego, stopnia humifikacji, obecności krwi, bioróżnorodności grzybów lub biodegradowalności (Ministero delle Politiche Agricole, Alimentari e Forestali, 2000).

Podsumowując, nawożenie organiczne to podstawowa strategia agronomiczna, która pozwala '''odżywiać glebę, a nie bezpośrednio roślinę''' (Perfarelalbero.it, 2024). Przyjmując odpowiednie praktyki, przyczynia się do budowy odpornego systemu rolniczego, zdolnego do adaptacji do wyzwań klimatycznych, jednocześnie poprawiając produktywność i jakość plonów (Niggli i in., 2024; Guil, 2022). Badania wykazały, że stosowanie kompostu i granulowanych nawozów organicznych może znacząco zwiększyć plony upraw, takich jak ogórek i brokuł, w rolnictwie ekologicznym (Kowalski & Matysiak, 2021; Kowalski & Matysiak, 2022a).

== Referencje ==

* Agribios Italiana. (2024, 2 septembre). Scegliere il concime corretto: una guida.

* Agriculture Durable Genève. (s.d.). Fertilisation des sols.

* Agroscope. (s.d.). Agroscope Humusbilanz. <nowiki>https://www.humusbilanz.ch/</nowiki>

* Beter Bodembeheer. (2025). De juiste groenbemesterkeuze is essentieel voor goed resultaat.

* Dussán López, P. (2023). Land health monitoring framework. Towards a tool for assessing functional and habitat diversity in agroecosystems. IUCN Common Ground in Agriculture Series No. 1. IUCN. <nowiki>https://doi.org/10.2305/LCRH6058</nowiki>

* Foodcom.pl. (2024, 11 janvier). Czym są nawozy organiczne? Rodzaje i ich zastosowanie.

* Guil, S. (2022, 30 novembre). Rapport sur la qualité des sols du BioDiVerger. Institut de Recherche de l'Agriculture Biologique FiBL.

* Inne nawozy organiczne. (s.d.). Inne nawozy organiczne. Polskie Stowarzyszenie Zrównoważonego Rolnictwa i Żywności.

* Keith, D. A., Ferrer-Paris, J. R., Nicholson, E., & Kingsford, R. T. (Eds.). (2020). The IUCN global ecosystem typology. IUCN.

* Kowalski, A., & Matysiak, B. (2021). Ocena wpływu nawozów organicznych oraz preparatów mikrobiologicznych na wzrost i plonowanie ogórka i brokułu w uprawie ekologicznej. Instytut Ogrodnictwa – PIB, Skierniewice.

* Kowalski, A., & Matysiak, B. (2022). Ocena wpływu nawozów organicznych oraz preparatów mikrobiologicznych na wzrost i plonowanie ogórka, brokułu i marchwi w uprawie ekologicznej. Instytut Ogrodnictwa – PIB, Skierniewice.

* Lasorella, V. (2022, 21 juillet). Finalmente in vigore il Nuovo Regolamento dei Fertilizzanti: domande e risposte. AgroNotizie.

* Ministero delle Politiche Agricole, Alimentari e Forestali. (2001). Metodi applicabili ai concimi organici, organo-minerali, ammendanti e correttivi. Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana, 21, Supplemento Ordinario n. 6.

* Niggli, J., Böhler, D., & Schmid, T. (2024). Gestion de l’humus – Humification: maintenir et améliorer la fertilité du sol. Institut de recherche de l’agriculture biologique FiBL. <nowiki>https://orgprints.org/id/eprint/53281/</nowiki>

* PCC Greenline Blog. (s.d.). Czym są nawozy organiczne i co warto o nich wiedzieć?.

* Perfarelalbero.it. (2024, 26 octobre). Guida completa alla concimazione: quando, perché e quale prodotto scegliere.

* Phillips, H.R., Guerra, C.A., Bartz, M.L., Briones, M.J., Brown, G., Crowther, T.W., Ferlian, O., Gongalsky, K.B., Van Den Hoogen, J., & Krebs, J. (2019). Global distribution of earthworm diversity. Science, 366(6464), 480–485. <nowiki>https://doi.org/10.1126/science.aax4851</nowiki>

* Regolamento europeo dei fertilizzanti un nuovo inizio per il settore. (2022). [Diapositives de présentation].

* RTS. (2019, 12 avril). SOLS 5/5 - Capturer le CO2 [Podcast audio]. Vacarme.

* Van Den Hoogen, J., Geisen, S., Routh, D., Ferris, H., Traunspurger, W., Wardle, D.A., De Goede, R.G., Adams, B.J., Ahmad, W., & Andriuzzi, W.S. (2019). Soil nematode abundance and functional group composition at a global scale. Nature, 572(7768), 194–198. <nowiki>https://doi.org/10.1038/s41586-019-1418-6</nowiki>

[[fr:Fertilisants organiques]]
[[en:Organic Fertilizers]]
[[es:Fertilizantes orgánicos]]
[[it:Fertilizzanti organici]]
[[nl:Organische meststoffen]]
[[de:Organische Dünger]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Dywersyfikacja lasów

2025-09-01T12:18:34Z

Stella Zuccarelli (1646717986):

{{Pratique
|Programme=NBSOIL
|Image=Forest Diversification 2 Guillardín, L., & Farrelly, N. (2024, 1 mars). Adapting our forests for climate change – why genetic diversity matters. Teagasc..png
|ImageCaption=Różnorodność genetyczna plantacji, Zeng et Fisher, 2021
|Mots-clés=Odporność na zmiany klimatu, Las, Dywersyfikacja, Szkodniki
}}

Nasze lasy to dynamiczne i cenne ekosystemy, które oferują wiele często niedocenianych korzyści. W obliczu rosnących wyzwań związanych ze zmianami klimatu, erozją gleby i utratą bioróżnorodności, dywersyfikacja lasów staje się nie tylko kluczową strategią ekologiczną, ale także fundamentalną dźwignią gospodarczą i społeczną dla naszych regionów (MASAF, 2022). Niniejszy artykuł ma na celu wyjaśnienie tego pojęcia, jego konkretnych korzyści i wyzwań.

== Czym jest dywersyfikacja lasów? ==
Dywersyfikacja lasów wykracza daleko poza samą obecność wielu gatunków drzew. Jest to globalne podejście, które ma na celu zwiększenie różnorodności na wszystkich poziomach ekosystemu leśnego:
* '''Różnorodność gatunkowa''' : Obejmuje sadzenie i promowanie szerokiej gamy gatunków drzew (liściastych, iglastych, rodzimych, dostosowanych do warunków lokalnych) zamiast monokultur (Leitgeb et al., 2016).
* '''Różnorodność strukturalna''' : Polega na tworzeniu lasów z drzewami w różnym wieku i o różnych rozmiarach, z różnymi warstwami roślinności (drzewa, krzewy, rośliny zielne) oraz z obecnością martwego drewna (stojącego i leżącego). Martwe drewno jest częścią naturalnego cyklu leśnego i ma kluczowe znaczenie dla ochrony przyrody (WSL, 2019). Na przykład, na wyspach starodrzewu w Szwajcarii, gdzie drzewa pozostawia się do całkowitego rozkładu, celem jest wspieranie gatunków zależnych od starych drzew i martwego drewna, z minimalną obecnością 50 m³/ha stojącego i leżącego martwego drewna jako kryterium jakości (Canton de Vaud, n.d.).
* '''Różnorodność genetyczna ''': Zapewnienie bogactwa genetycznego w populacjach drzew jest kluczowe dla ich zdolności do adaptacji do przyszłych zmian, w szczególności do suszy i chorób (Matras, 2013). Ochrona i zarządzanie leśnymi zasobami genetycznymi są istotnym elementem zrównoważonej gospodarki leśnej (Barbera et al., 2024).
* '''Różnorodność funkcjonalna i krajobrazowa''' : Odnosi się to do różnorodności ról ekologicznych pełnionych przez różne gatunki i struktury, a także do bogactwa samych krajobrazów leśnych, czasem z uwzględnieniem elementów agroleśnictwa (MASAF, 2022).

== Dlaczego dywersyfikować? Wiele korzyści dla naszych regionów ==
Dywersyfikacja lasów oferuje kluczowe korzyści ekologiczne, gospodarcze i społeczne, zwłaszcza dla pracowników terenowych:
=== Wzmacnianie odporności na zmiany klimatu ===
Zdywersyfikowane lasy są bardziej stabilne i odporne na zakłócenia (susze, szkodniki, choroby, pożary). Włoska Krajowa Strategia Leśna ma na celu zwiększenie odporności lasów na zmiany klimatu (MASAF, 2022). Promowanie lasów mieszanych pozwala gatunkom na różnorodne reakcje na stres klimatyczny, co zwiększa ich odporność na zakłócenia związane ze zmianami klimatu (González Díaz et al., 2020). Aktywne zarządzanie lasami, ukierunkowane na zrównoważony rozwój i odporność na klimat, zapewnia zdrowe i stabilne lasy (Österreichischer Waldbericht, 2023). Austriacka inwentaryzacja lasów 2016/2021 potwierdza, że trend w kierunku większej liczby drzew liściastych wzmacnia bioróżnorodność i adaptację do klimatu (Österreichischer Waldbericht, 2023).

=== Poprawa usług ekosystemowych ===

* '''Magazynowanie węgla i łagodzenie zmian klimatu''' : Włączenie uzupełniających się gatunków do lasów mieszanych może zwiększyć ich produktywność i sekwestrację węgla w porównaniu z monokulturami (González Díaz et al., 2020). FRL (Forest Reference Level) dla Włoch przewiduje magazynowanie ponad 19 milionów ton ekwiwalentu CO2 rocznie (MASAF, 2022). W 2022 roku we Włoszech posadzono ponad 2,85 miliona drzew, co wygenerowało usługi ekosystemowe o wartości ponad 23 milionów euro rocznie (Legambiente, 2023).
* '''Ochrona gleby i regulacja wody''' : Zasadzenia leśne w Hiszpanii przyczyniły się do ochrony przed procesami erozji w wylesionych obszarach (González Díaz et al., 2020). W Szwajcarii lasy znacznie zmniejszają spływ po deszczu, poprawiając regulację wody (ISPRA, n.d.). Systemy agroleśne przyczyniają się również do ochrony wody pitnej poprzez zmniejszenie utraty azotanów i fosforu w wodach gruntowych (Kay et al., 2019). Gleba leśna jest kluczowym siedliskiem dla wielu organizmów i odgrywa kluczową rolę w cyklu wodnym (Walser et al., 2021).
* '''Ochrona bioróżnorodności''' : Obszary leśne, w których unika się interwencji, sprzyjają ochronie gatunków zależnych od starych drzew i martwego drewna (Canton de Vaud, n.d.). Ochrona i odtwarzanie lasów to opcje adaptacji i łagodzenia zmian klimatu zidentyfikowane przez IPCC (Barbera et al., 2024). Prawie 40% gatunków w Szwajcarii żyje w lasach lub jest od nich zależnych (Rapport forestier 2025, 2025). Tworzenie rezerwatów leśnych, wysp starodrzewu i drzew siedliskowych jest kluczowym środkiem (Canton de Vaud, n.d.; Rütler et al., 2020).

=== Możliwości gospodarcze i społeczne ===
*''' Wartość produktów leśnych''' : Ważne jest, aby docenić wielofunkcyjną rolę lasów, w tym ich produktywne wykorzystanie i wkład w bioekonomię o obiegu zamkniętym (Barbera et al., 2024). Na przykład recykling drewna pokonsumpcyjnego we Włoszech pozwala na produkcję paneli meblowych, co pozwala uniknąć zużycia nowego drewna i zmniejszyć emisje CO2 (Barbera et al., 2024).
* '''Agroleśnictwo''' : Włączenie drzew do systemów upraw wielkopowierzchniowych przynosi korzyści dla bioróżnorodności, magazynowania składników odżywczych, wiązania gleby i tworzenia nowych siedlisk dla zapylaczy i owadów pożytecznych (Kay et al., 2019).
* '''Turystyka i rekreacja''' : Lasy przyczyniają się do atrakcyjności publicznej oraz wartości rekreacyjnej i ekonomicznej (Revitalisering Nederlandse Bossen, n.d.). Wzrost terenów zielonych w miastach może opóźnić wystąpienie problemów zdrowotnych, w szczególności sercowo-naczyniowych, nawet o pięć lat (Barbera et al., 2024).

== Wyzwania i kierunki działań dla pracowników terenowych ==

Pomimo tych korzyści, dywersyfikacja lasów stoi w obliczu kilku wyzwań, ale także możliwości bezpośredniej interwencji:
* '''Fragmentacja i degradacja''' : Rozwój miast i rolnictwa doprowadził do wylesiania i fragmentacji siedlisk leśnych (Barbera et al., 2024; WWF/Adena, 2009).
* '''Brak zarządzania i planowania''' : We Włoszech tylko 18% powierzchni leśnej jest zarządzane zgodnie z planami, a poziom certyfikacji jest niski (MASAF, 2022). Utrudnia to transformację ekologiczną (Barbera et al., 2024). Pożary lasów, których częstotliwość i nasilenie rośnie, stanowią poważne zagrożenie, często nasilane przez fragmentaryczne zarządzanie (Barbera et al., 2024; González Díaz et al., 2020; Grupo Siero, 2018).
* '''Ubijanie gleby''' : Użycie ciężkich maszyn może uszkodzić strukturę i żyzność gleb leśnych, o czym świadczą znaczne wzrosty gęstości objętościowej i zmniejszenie porowatości po przejeździe pojazdów (Lüscher et al., 2015). Ubijanie wpływa na strukturę mikrobiologicznych społeczności glebowych (Frey et al., 2009, cytowane w Lüscher et al., 2015).

<u>'''Twoja rola jest kluczowa w odwracaniu tych trendów i promowaniu dywersyfikacji'''</u>
* '''Ochrona gleby podczas prac leśnych''' : Systematyczne planowanie szlaków zrywkowych jest niezbędne (Lüscher et al., 2015). Wybór maszyn musi być dostosowany do wrażliwości gleby na ubijanie, poprzez zmniejszenie obciążenia na koło i zwiększenie powierzchni styku za pomocą szerokich opon lub półgąsienic (Lüscher et al., 2015). Zaleca się unikanie prac na mokrych glebach i zaprzestanie używania maszyn, jeśli pojawią się koleiny typu 3 (ekologiczne uszkodzenie gleby) (Lüscher et al., 2015). Zaleca się również stosowanie mat gałęziowych w celu przenoszenia sił pociągowych i ograniczania szczytowych nacisków na glebę, co umożliwia szybszą regenerację gleby (Lüscher et al., 2015).
* '''Aktywna odnowa i agroleśnictwo''' : Aktywna odnowa, oparta na interwencji człowieka, może przyspieszyć regenerację zdegradowanych ekosystemów (González Díaz et al., 2020). Zachęca się do przekształcania nieproduktywnych gruntów rolnych w systemy agroleśne (Kay et al., 2019; Barbera et al., 2024).
* '''Współpraca i planowanie''' : Fragmentacja prywatnych działek leśnych w Szwajcarii, gdzie większość właścicieli ma małe parcele, sprawia, że współpraca jest niezbędna dla ekonomicznie opłacalnego zarządzania (Thomas et al., 2019). Kooperacje poprawiają efektywność i rentowność, a ich liczba znacznie wzrosła w Szwajcarii (Thomas et al., 2019). Wspieranie inicjatyw certyfikacji leśnej (PEFC, FSC) i promowanie obowiązkowego planowania leśnego są kluczowe dla zrównoważonych praktyk (Barbera et al., 2024; MASAF, 2022).
* '''Udział w lokalnej polityce''' : Dywersyfikacja lasów to nie tylko teoria ekologiczna; to konkretna praktyka, która wymaga cierpliwości, determinacji i długoterminowej wizji. Przyjmując te zasady, wspólnie przyczyniamy się do zdrowszych ekosystemów, silniejszej gospodarki wiejskiej i bardziej odpornej przyszłości w obliczu wyzwań klimatycznych.

== Referencje ==
* Bundesforschungs- und Ausbildungszentrum für Wald, Naturgefahren und Landschaft. (2016, novembre). Mischwälder – weniger Risiko, höhere Wertschöpfung. Bundesforschungs- und Ausbildungszentrum für Wald, Naturgefahren und Landschaft. (ISSN 1815-3895)
* Bundesforschungs- und Ausbildungszentrum für Wald, Naturgefahren und Landschaft. (2025, mai). Biodiversität im Waldbau: Eine Orientierungshilfe für die Praxis. BIOSA – Biosphäre Austria Verein für dynamischen Naturschutz. (<nowiki>ISBN 978-3-903258-91-4</nowiki>).
* Bundesministerium für Land- und Forstwirtschaft, Regionen und Wasserwirtschaft. (2023). Österreichischer Waldbericht 2023. Bundesministerium für Land- und Forstwirtschaft, Regionen und Wasserwirtschaft
* Canton de Vaud. (2020). Directive cantonale relative à la Biodiversité en forêt CP 2020-2024. Canton de Vaud
* Europejski Trybunał Obrachunkowy. (2021). Finansowanie unijne na rzecz różnorodności biologicznej i zapobiegania zmianie klimatu w lasach w UE: Pozytywne, lecz ograniczone rezultaty. Urząd Publikacji Unii Europejskiej. (<nowiki>ISBN 978-92-847-6826-4</nowiki>)
* González Díaz, P., Ruiz Benito, P., Astigarraga Urcelay, J., Cruz Alonso, V., Moreno Fernández, D., Herrero Méndez, A., Gosálbez Ruiz, J., & de Zavala Gironés, M. Á.. (2020). Los bosques españoles como soluciones naturales frente al cambio climático: Herramientas de análisis y modelización. Oficina Española de Cambio Climático. Ministerio para la Transición Ecológica y el Reto Demográfico
* Hernández, L., & Romero, F.. (2009). Los bosques que nos quedan y propuestas de WWF para su restauración: Bosques españoles. WWF España
* Institut fédéral de recherches WSL. (2025). Rapport forestier 2025: Vue d'ensemble de la forêt suisse. Institut fédéral de recherches WSL. Récupéré de <nowiki>https://www.dora.lib4ri.ch/wsl/islandora/object/wsl%3A37782/datastream/PDF/Strauss-2025-Rapport_forestier_2025.%C3%89volution%2C%C3%A9tat-%28published_version%29.pdf</nowiki>. (Date de publication indiquée comme future dans le document)
* Kay, S., Jäger, M., & Herzog, F. Protection des ressources grâce aux systèmes agro-forestiers adaptés aux régions. Agroscope
* Krajowy Sekretariat Zasobów Naturalnych Ochrony Środowiska i Leśnictwa NSZZ „SOLIDARNOŚĆ”. Stanowisko na temat Europejskiej Strategii Bioróżnorodności do 2030 r. pod nazwą „Przywracanie przyrody do naszego życia”. NSZZ „SOLIDARNOŚĆ”
* Legambiente. (2023). Atlante delle Foreste Legambiente 2023. Legambiente
* Legambiente. (2024). Bioeconomia delle foreste Legambiente 2024. Legambiente
* Lüscher, P., Frutig, F., & Thees, O.. (2015). La protection des sols en forêt contre les atteintes physiques (Connaissance de l’environnement n° 1607). Office fédéral de l’environnement. Récupéré de <nowiki>https://www.bafu.admin.ch/uw-1607-f</nowiki>
* Matras, J.. (2013). Ochrona różnorodności genetycznej drzew leśnych. Polish Journal of Agronomy, (14), 25–30
* Ministero delle politiche agricole alimentari e forestali. (2021). Strategia Forestale Nazionale. Ministero delle politiche agricole alimentari e forestali
* Piccini, C., & Silli, V.. (s.d.). Foreste e biodiversità: troppo preziose per perderle. ISPRA
* Szczepanik, M.. (2020, 15 avril). Gospodarka leśna w Polsce jako przykład stosowania w praktyce zasad zrównnoważonego rozwoju. Lasy Państwowe. Récupéré de <nowiki>https://www.lasy.gov.pl/pl/test/zielone-lekcje/dla-nauczycieli/geografia/gospodarka-lesna-w-polsce-jako-przyklad-stosowania-w-praktyce-zasad-zrownowazonego/scenariusz-1-gospodarka-lesna-w-polsce-jako-przyklad-stosowania-w-praktyce-zasad-zrownowazonego-rozwoju.pdf</nowiki>
* Thomas, M., Müller, A., & Pauli, B.. (2019). Comment réussir des coopérations forestières en Suisse: Guide pratique et exemples concrets. Office fédéral de l’environnement. Récupéré de <nowiki>https://www.bafu.admin.ch/ui-1917-f</nowiki>
* Wageningen Environmental Research. (s.d.). Hoe gaat het met het Nederlandse bos? Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
* Walser, M., Köchli, R., Walthert, L., Zimmermann, S., & Brunner, I.. (2021). Comprendre la diversité et les fonctions des sols forestiers en Suisse (Notice pour le praticien 68). Institut fédéral de recherches WSL
* WWF, & Österreichische Bundesforste. (2021). Aktiv für Artenvielfalt im Wald. WWF & Österreichische Bundesforste
* Análisis y perspectivas de los bosques en el territorio español.
* Diversiteit en botanische waarde van het Nederlandse bos in vergelijking met de ons omringende landen. .
* Managing continuous cover forests: Operational guidance booklet No 7.
* Revitalisering Nederlandse bossen..
* Respacing naturally regenerating Sitka spruce and other conifers..
* Successfull Underplanting - Silvicultural Guide
* The evidence supporting the use of CCF in adapting Scotland’s forests to the risks of climate change.

[[fr:Diversification des forêts]]
[[en:Forest Diversification]]
[[es:Diversificación forestal]]
[[it:Diversificazione Forestale]]
[[nl:Bosdiversificatie]]
[[de:Walddiversifizierung]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Dywersyfikacja lasów

2025-09-01T11:01:37Z

Stella Zuccarelli (1646717986): Utworzono nową stronę "{{Pratique |Programme=NBSOIL |Image=Forest Diversification 2 Guillardín, L., & Farrelly, N. (2024, 1 mars). Adapting our forests for climate change – why genetic diversity matters. Teagasc..png |ImageCaption=Różnorodność genetyczna plantacji, Zeng et Fisher, 2021 |Mots-clés=Odporność na zmiany klimatu, Las, Dywersyfikacja, Szkodniki }} Nasze lasy to dynamiczne i cenne ekosystemy, które oferują wiele często niedocenianych korzyści. W obliczu rosnącyc…"

{{Pratique
|Programme=NBSOIL
|Image=Forest Diversification 2 Guillardín, L., & Farrelly, N. (2024, 1 mars). Adapting our forests for climate change – why genetic diversity matters. Teagasc..png
|ImageCaption=Różnorodność genetyczna plantacji, Zeng et Fisher, 2021
|Mots-clés=Odporność na zmiany klimatu, Las, Dywersyfikacja, Szkodniki
}}

Nasze lasy to dynamiczne i cenne ekosystemy, które oferują wiele często niedocenianych korzyści. W obliczu rosnących wyzwań związanych ze zmianami klimatu, erozją gleby i utratą bioróżnorodności, dywersyfikacja lasów staje się nie tylko kluczową strategią ekologiczną, ale także fundamentalną dźwignią gospodarczą i społeczną dla naszych regionów (MASAF, 2022). Niniejszy artykuł ma na celu wyjaśnienie tego pojęcia, jego konkretnych korzyści i wyzwań.

== Czym jest dywersyfikacja lasów? ==
Dywersyfikacja lasów wykracza daleko poza samą obecność wielu gatunków drzew. Jest to globalne podejście, które ma na celu zwiększenie różnorodności na wszystkich poziomach ekosystemu leśnego:
* '''Różnorodność gatunkowa''' : Obejmuje sadzenie i promowanie szerokiej gamy gatunków drzew (liściastych, iglastych, rodzimych, dostosowanych do warunków lokalnych) zamiast monokultur (Leitgeb et al., 2016).
* '''Różnorodność strukturalna''' : Polega na tworzeniu lasów z drzewami w różnym wieku i o różnych rozmiarach, z różnymi warstwami roślinności (drzewa, krzewy, rośliny zielne) oraz z obecnością martwego drewna (stojącego i leżącego). Martwe drewno jest częścią naturalnego cyklu leśnego i ma kluczowe znaczenie dla ochrony przyrody (WSL, 2019). Na przykład, na wyspach starodrzewu w Szwajcarii, gdzie drzewa pozostawia się do całkowitego rozkładu, celem jest wspieranie gatunków zależnych od starych drzew i martwego drewna, z minimalną obecnością 50 m³/ha stojącego i leżącego martwego drewna jako kryterium jakości (Canton de Vaud, n.d.).
* '''Różnorodność genetyczna ''': Zapewnienie bogactwa genetycznego w populacjach drzew jest kluczowe dla ich zdolności do adaptacji do przyszłych zmian, w szczególności do suszy i chorób (Matras, 2013). Ochrona i zarządzanie leśnymi zasobami genetycznymi są istotnym elementem zrównoważonej gospodarki leśnej (Barbera et al., 2024).
* '''Różnorodność funkcjonalna i krajobrazowa''' : Odnosi się to do różnorodności ról ekologicznych pełnionych przez różne gatunki i struktury, a także do bogactwa samych krajobrazów leśnych, czasem z uwzględnieniem elementów agroleśnictwa (MASAF, 2022).

== Dlaczego dywersyfikować? Wiele korzyści dla naszych regionów ==
Dywersyfikacja lasów oferuje kluczowe korzyści ekologiczne, gospodarcze i społeczne, zwłaszcza dla pracowników terenowych:
=== Wzmacnianie odporności na zmiany klimatu ===
Zdywersyfikowane lasy są bardziej stabilne i odporne na zakłócenia (susze, szkodniki, choroby, pożary). Włoska Krajowa Strategia Leśna ma na celu zwiększenie odporności lasów na zmiany klimatu (MASAF, 2022). Promowanie lasów mieszanych pozwala gatunkom na różnorodne reakcje na stres klimatyczny, co zwiększa ich odporność na zakłócenia związane ze zmianami klimatu (González Díaz et al., 2020). Aktywne zarządzanie lasami, ukierunkowane na zrównoważony rozwój i odporność na klimat, zapewnia zdrowe i stabilne lasy (Österreichischer Waldbericht, 2023). Austriacka inwentaryzacja lasów 2016/2021 potwierdza, że trend w kierunku większej liczby drzew liściastych wzmacnia bioróżnorodność i adaptację do klimatu (Österreichischer Waldbericht, 2023).

=== Poprawa usług ekosystemowych ===

* '''Magazynowanie węgla i łagodzenie zmian klimatu''' : Włączenie uzupełniających się gatunków do lasów mieszanych może zwiększyć ich produktywność i sekwestrację węgla w porównaniu z monokulturami (González Díaz et al., 2020). FRL (Forest Reference Level) dla Włoch przewiduje magazynowanie ponad 19 milionów ton ekwiwalentu CO2 rocznie (MASAF, 2022). W 2022 roku we Włoszech posadzono ponad 2,85 miliona drzew, co wygenerowało usługi ekosystemowe o wartości ponad 23 milionów euro rocznie (Legambiente, 2023).
* '''Ochrona gleby i regulacja wody''' : Zasadzenia leśne w Hiszpanii przyczyniły się do ochrony przed procesami erozji w wylesionych obszarach (González Díaz et al., 2020). W Szwajcarii lasy znacznie zmniejszają spływ po deszczu, poprawiając regulację wody (ISPRA, n.d.). Systemy agroleśne przyczyniają się również do ochrony wody pitnej poprzez zmniejszenie utraty azotanów i fosforu w wodach gruntowych (Kay et al., 2019). Gleba leśna jest kluczowym siedliskiem dla wielu organizmów i odgrywa kluczową rolę w cyklu wodnym (Walser et al., 2021).
* '''Ochrona bioróżnorodności''' : Obszary leśne, w których unika się interwencji, sprzyjają ochronie gatunków zależnych od starych drzew i martwego drewna (Canton de Vaud, n.d.). Ochrona i odtwarzanie lasów to opcje adaptacji i łagodzenia zmian klimatu zidentyfikowane przez IPCC (Barbera et al., 2024). Prawie 40% gatunków w Szwajcarii żyje w lasach lub jest od nich zależnych (Rapport forestier 2025, 2025). Tworzenie rezerwatów leśnych, wysp starodrzewu i drzew siedliskowych jest kluczowym środkiem (Canton de Vaud, n.d.; Rütler et al., 2020).

=== Możliwości gospodarcze i społeczne ===
*''' Wartość produktów leśnych''' : Ważne jest, aby docenić wielofunkcyjną rolę lasów, w tym ich produktywne wykorzystanie i wkład w bioekonomię o obiegu zamkniętym (Barbera et al., 2024). Na przykład recykling drewna pokonsumpcyjnego we Włoszech pozwala na produkcję paneli meblowych, co pozwala uniknąć zużycia nowego drewna i zmniejszyć emisje CO2 (Barbera et al., 2024).
* '''Agroleśnictwo''' : Włączenie drzew do systemów upraw wielkopowierzchniowych przynosi korzyści dla bioróżnorodności, magazynowania składników odżywczych, wiązania gleby i tworzenia nowych siedlisk dla zapylaczy i owadów pożytecznych (Kay et al., 2019).
* '''Turystyka i rekreacja''' : Lasy przyczyniają się do atrakcyjności publicznej oraz wartości rekreacyjnej i ekonomicznej (Revitalisering Nederlandse Bossen, n.d.). Wzrost terenów zielonych w miastach może opóźnić wystąpienie problemów zdrowotnych, w szczególności sercowo-naczyniowych, nawet o pięć lat (Barbera et al., 2024).

== Wyzwania i kierunki działań dla pracowników terenowych ==

Pomimo tych korzyści, dywersyfikacja lasów stoi w obliczu kilku wyzwań, ale także możliwości bezpośredniej interwencji:
* '''Fragmentacja i degradacja''' : Rozwój miast i rolnictwa doprowadził do wylesiania i fragmentacji siedlisk leśnych (Barbera et al., 2024; WWF/Adena, 2009).
* '''Brak zarządzania i planowania''' : We Włoszech tylko 18% powierzchni leśnej jest zarządzane zgodnie z planami, a poziom certyfikacji jest niski (MASAF, 2022). Utrudnia to transformację ekologiczną (Barbera et al., 2024). Pożary lasów, których częstotliwość i nasilenie rośnie, stanowią poważne zagrożenie, często nasilane przez fragmentaryczne zarządzanie (Barbera et al., 2024; González Díaz et al., 2020; Grupo Siero, 2018).
* '''Ubijanie gleby''' : Użycie ciężkich maszyn może uszkodzić strukturę i żyzność gleb leśnych, o czym świadczą znaczne wzrosty gęstości objętościowej i zmniejszenie porowatości po przejeździe pojazdów (Lüscher et al., 2015). Ubijanie wpływa na strukturę mikrobiologicznych społeczności glebowych (Frey et al., 2009, cytowane w Lüscher et al., 2015).

=== Twoja rola jest kluczowa w odwracaniu tych trendów i promowaniu dywersyfikacji: ===
* '''Ochrona gleby podczas prac leśnych''' : Systematyczne planowanie szlaków zrywkowych jest niezbędne (Lüscher et al., 2015). Wybór maszyn musi być dostosowany do wrażliwości gleby na ubijanie, poprzez zmniejszenie obciążenia na koło i zwiększenie powierzchni styku za pomocą szerokich opon lub półgąsienic (Lüscher et al., 2015). Zaleca się unikanie prac na mokrych glebach i zaprzestanie używania maszyn, jeśli pojawią się koleiny typu 3 (ekologiczne uszkodzenie gleby) (Lüscher et al., 2015). Zaleca się również stosowanie mat gałęziowych w celu przenoszenia sił pociągowych i ograniczania szczytowych nacisków na glebę, co umożliwia szybszą regenerację gleby (Lüscher et al., 2015).
* '''Aktywna odnowa i agroleśnictwo''' : Aktywna odnowa, oparta na interwencji człowieka, może przyspieszyć regenerację zdegradowanych ekosystemów (González Díaz et al., 2020). Zachęca się do przekształcania nieproduktywnych gruntów rolnych w systemy agroleśne (Kay et al., 2019; Barbera et al., 2024).
* '''Współpraca i planowanie''' : Fragmentacja prywatnych działek leśnych w Szwajcarii, gdzie większość właścicieli ma małe parcele, sprawia, że współpraca jest niezbędna dla ekonomicznie opłacalnego zarządzania (Thomas et al., 2019). Kooperacje poprawiają efektywność i rentowność, a ich liczba znacznie wzrosła w Szwajcarii (Thomas et al., 2019). Wspieranie inicjatyw certyfikacji leśnej (PEFC, FSC) i promowanie obowiązkowego planowania leśnego są kluczowe dla zrównoważonych praktyk (Barbera et al., 2024; MASAF, 2022).
* '''Udział w lokalnej polityce''' : Dywersyfikacja lasów to nie tylko teoria ekologiczna; to konkretna praktyka, która wymaga cierpliwości, determinacji i długoterminowej wizji. Przyjmując te zasady, wspólnie przyczyniamy się do zdrowszych ekosystemów, silniejszej gospodarki wiejskiej i bardziej odpornej przyszłości w obliczu wyzwań klimatycznych.

== Referencje ==
* Bundesforschungs- und Ausbildungszentrum für Wald, Naturgefahren und Landschaft. (2016, novembre). Mischwälder – weniger Risiko, höhere Wertschöpfung. Bundesforschungs- und Ausbildungszentrum für Wald, Naturgefahren und Landschaft. (ISSN 1815-3895)
* Bundesforschungs- und Ausbildungszentrum für Wald, Naturgefahren und Landschaft. (2025, mai). Biodiversität im Waldbau: Eine Orientierungshilfe für die Praxis. BIOSA – Biosphäre Austria Verein für dynamischen Naturschutz. (<nowiki>ISBN 978-3-903258-91-4</nowiki>).
* Bundesministerium für Land- und Forstwirtschaft, Regionen und Wasserwirtschaft. (2023). Österreichischer Waldbericht 2023. Bundesministerium für Land- und Forstwirtschaft, Regionen und Wasserwirtschaft
* Canton de Vaud. (2020). Directive cantonale relative à la Biodiversité en forêt CP 2020-2024. Canton de Vaud
* Europejski Trybunał Obrachunkowy. (2021). Finansowanie unijne na rzecz różnorodności biologicznej i zapobiegania zmianie klimatu w lasach w UE: Pozytywne, lecz ograniczone rezultaty. Urząd Publikacji Unii Europejskiej. (<nowiki>ISBN 978-92-847-6826-4</nowiki>)
* González Díaz, P., Ruiz Benito, P., Astigarraga Urcelay, J., Cruz Alonso, V., Moreno Fernández, D., Herrero Méndez, A., Gosálbez Ruiz, J., & de Zavala Gironés, M. Á.. (2020). Los bosques españoles como soluciones naturales frente al cambio climático: Herramientas de análisis y modelización. Oficina Española de Cambio Climático. Ministerio para la Transición Ecológica y el Reto Demográfico
* Hernández, L., & Romero, F.. (2009). Los bosques que nos quedan y propuestas de WWF para su restauración: Bosques españoles. WWF España
* Institut fédéral de recherches WSL. (2025). Rapport forestier 2025: Vue d'ensemble de la forêt suisse. Institut fédéral de recherches WSL. Récupéré de <nowiki>https://www.dora.lib4ri.ch/wsl/islandora/object/wsl%3A37782/datastream/PDF/Strauss-2025-Rapport_forestier_2025.%C3%89volution%2C%C3%A9tat-%28published_version%29.pdf</nowiki>. (Date de publication indiquée comme future dans le document)
* Kay, S., Jäger, M., & Herzog, F. Protection des ressources grâce aux systèmes agro-forestiers adaptés aux régions. Agroscope
* Krajowy Sekretariat Zasobów Naturalnych Ochrony Środowiska i Leśnictwa NSZZ „SOLIDARNOŚĆ”. Stanowisko na temat Europejskiej Strategii Bioróżnorodności do 2030 r. pod nazwą „Przywracanie przyrody do naszego życia”. NSZZ „SOLIDARNOŚĆ”
* Legambiente. (2023). Atlante delle Foreste Legambiente 2023. Legambiente
* Legambiente. (2024). Bioeconomia delle foreste Legambiente 2024. Legambiente
* Lüscher, P., Frutig, F., & Thees, O.. (2015). La protection des sols en forêt contre les atteintes physiques (Connaissance de l’environnement n° 1607). Office fédéral de l’environnement. Récupéré de <nowiki>https://www.bafu.admin.ch/uw-1607-f</nowiki>
* Matras, J.. (2013). Ochrona różnorodności genetycznej drzew leśnych. Polish Journal of Agronomy, (14), 25–30
* Ministero delle politiche agricole alimentari e forestali. (2021). Strategia Forestale Nazionale. Ministero delle politiche agricole alimentari e forestali
* Piccini, C., & Silli, V.. (s.d.). Foreste e biodiversità: troppo preziose per perderle. ISPRA
* Szczepanik, M.. (2020, 15 avril). Gospodarka leśna w Polsce jako przykład stosowania w praktyce zasad zrównnoważonego rozwoju. Lasy Państwowe. Récupéré de <nowiki>https://www.lasy.gov.pl/pl/test/zielone-lekcje/dla-nauczycieli/geografia/gospodarka-lesna-w-polsce-jako-przyklad-stosowania-w-praktyce-zasad-zrownowazonego/scenariusz-1-gospodarka-lesna-w-polsce-jako-przyklad-stosowania-w-praktyce-zasad-zrownowazonego-rozwoju.pdf</nowiki>
* Thomas, M., Müller, A., & Pauli, B.. (2019). Comment réussir des coopérations forestières en Suisse: Guide pratique et exemples concrets. Office fédéral de l’environnement. Récupéré de <nowiki>https://www.bafu.admin.ch/ui-1917-f</nowiki>
* Wageningen Environmental Research. (s.d.). Hoe gaat het met het Nederlandse bos? Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
* Walser, M., Köchli, R., Walthert, L., Zimmermann, S., & Brunner, I.. (2021). Comprendre la diversité et les fonctions des sols forestiers en Suisse (Notice pour le praticien 68). Institut fédéral de recherches WSL
* WWF, & Österreichische Bundesforste. (2021). Aktiv für Artenvielfalt im Wald. WWF & Österreichische Bundesforste
* Análisis y perspectivas de los bosques en el territorio español.
* Diversiteit en botanische waarde van het Nederlandse bos in vergelijking met de ons omringende landen. .
* Managing continuous cover forests: Operational guidance booklet No 7.
* Revitalisering Nederlandse bossen..
* Respacing naturally regenerating Sitka spruce and other conifers..
* Successfull Underplanting - Silvicultural Guide
* The evidence supporting the use of CCF in adapting Scotland’s forests to the risks of climate change.

[[fr:Diversification des forêts]]
[[en:Forest Diversification]]
[[es:Diversificación forestal]]
[[it:Diversificazione Forestale]]
[[nl:Bosdiversificatie]]
[[de:Walddiversifizierung]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Bioremediacja

2025-09-01T10:07:32Z

Stella Zuccarelli (1646717986):

{{Pratique
|Programme=NBSOIL
|Image=Bioremediation (1).png
|ImageCaption=Proces bioremediacji
|Objectif=Odporność na zmiany klimatu @ Regeneracja gleby @ Cykl węglowy i gazy cieplarniane
|Mots-clés = Fito-oczyszczanie, Oczyszczanie gleby, Dekontaminacja, Mikrobiologia, Mykoremediacja, Glony, Grzyby, Bakterie
}}
'''Bioremediacja''' to proces wykorzystujący organizmy żywe, takie jak bakterie, grzyby czy rośliny (fitoremediacja), do dekontaminacji zanieczyszczonej gleby, wody lub powietrza. Organizmy te degradują, neutralizują lub przekształcają zanieczyszczenia w związki mniej toksyczne lub nieszkodliwe dla środowiska.

== Po co dekontaminować gleby? ==
Wraz z szybkim rozwojem światowej gospodarki, nadmierna eksploatacja i wydobycie zasobów naturalnych prowadzą do ciągłego uwalniania metali ciężkich do środowiska, w szczególności w wyniku działalności takiej jak górnictwo i spalanie paliw kopalnych. Metale te są toksyczne dla środowiska oraz zdrowia ekosystemów, zwierząt i ludzi. Według Komisji Europejskiej szacuje się, że 2,8 miliona miejsc w Europie jest potencjalnie zanieczyszczonych.<ref>Parlament Europejski, 2024, strona udostępniona 26.11.2024: https://www.europarl.europa.eu/news/fr/press-room/20240408IPR20304/le-parlement-prevoit-des-mesures--assainir-les-sols-d-ici-2050</ref>.

== Główne zanieczyszczenia ==
Węglowodory i metale (oraz półmetale) to dwie główne grupy zanieczyszczeń wpływających na gleby i wody gruntowe we Francji.

=== Węglowodory ===
Zanieczyszczają one 61% gleb i 64% wód gruntowych w zanieczyszczonych miejscach wymienionych w bazie danych „Basol”. Ogólnie rzecz biorąc, różne rodziny węglowodorów (minerały, węglowodory chlorowane, WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne)) odpowiadają za 65% wszystkich zanieczyszczeń gleby i wód gruntowych.

=== Metale i metaloidy ===
Zanieczyszczają one 48% gleb i 44% wód gruntowych w zanieczyszczonych miejscach i stanowią prawie 25% zanieczyszczeń występujących w glebach i wodach. Ołów, chrom i miedź to najczęściej wykrywane metale. Ołów występuje w 17% gleb i 9% wód gruntowych. Chrom i miedź występują w 14% gleb i 7% wód gruntowych.<ref>https://www.statistiques.developpement-durable.gouv.fr/sites/default/files/2018-10/ed97-sols-pollues-05112013.pdf</ref>.

== Gdzie znajdują się zanieczyszczone miejsca? ==
<gallery mode="slideshow">
File:Métaux lourds sols français.jpg|Przekroczenie dopuszczalnych wartości metali ciężkich w osadach ściekowych (na zielono)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport dostępny do pobrania pod adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
File:Cadmium, cuivre, mercure, zinc.jpg|Przekroczenia dopuszczalnych wartości dla kadmu, miedzi, rtęci i cynku (na czerwono)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport dostępny do pobrania pod adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
File:Pesticides residues.jpg|alt=Pozostałości pestycydów w liczbie znalezionych substancji (ciemnoczerwony: >10; czerwony: 6 do 10; żółty: 2 do 5; [[różowy]]: 1; biały: 0)|Pozostałości pestycydów w liczbie znalezionych substancji (ciemnoczerwony: >10; czerwony: 6 do 10; żółty: 2 do 5; [[Kategoria:Różowy|różowy]]: 1; biały: 0)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport można pobrać pod tym adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
</gallery>Interaktywne mapy z tego samego raportu są dostępne [https://esdac.jrc.ec.europa.eu/esdacviewer/euso-dashboard/ tutaj].

== Metody tradycyjne ==
Remediację gleby można przeprowadzić poprzez:

* '''Wykopy''': Zanieczyszczona gleba jest wykopywana (usuwana) i transportowana do specjalistycznych ośrodków oczyszczania.
* '''Izolacja''': Zanieczyszczenia są izolowane lub unieruchamiane w glebie, aby zapobiec ich rozprzestrzenianiu się (stała matryca, warstwa nieprzepuszczalna). Stosowane, gdy wykopy nie są możliwe.
* '''Obróbka termiczna''':
** '''Spalanie''': Gleba jest podgrzewana do bardzo wysokich temperatur w celu rozkładu związków organicznych.
** '''Desorpcja termiczna''': Lotne zanieczyszczenia są podgrzewane w celu odparowania, a następnie wychwytywane.
* '''Płukanie gleby''': Gleba jest płukana wodą, rozpuszczalnikami lub roztworami chemicznymi w celu ekstrakcji zanieczyszczeń. Drobne cząstki lub zanieczyszczenia rozpuszczalne są oddzielane poprzez mieszanie lub wirowanie. Ścieki są następnie oczyszczane oddzielnie.
* '''Ekstrakcja lub stabilizacja chemiczna''': Zastosowanie odczynników chemicznych w celu '''rozpuszczenia''' lub '''przekształcenia''' zanieczyszczeń i wydobycia ich z gleby lub uczynienia ich mniej mobilnymi/toksycznymi. Połowa zanieczyszczonej gleby jest wydobywana lub składowana w wyspecjalizowanych miejscach (wykopy: 29%; składowanie: 19%), ale 25% tej gleby jest poddawane obróbce biologicznej<ref>ADEME, https://www.notre-environnement.gouv.fr/themes/sante/la-pollution-des-sols-ressources/article/les-sites-et-sols-pollues</ref>.

==Bioremediacja==
Istnieją różne rodzaje bioremediacji.

=== Stymulować czy dodawać mikroorganizmy? ===

==== Biostymulacja (lub bioremediacja wewnętrzna) ====
Polega ona na zwiększeniu aktywności rodzimej mikroflory danego środowiska poprzez kompensację niedoboru podstawowego pierwiastka niezbędnego do biodegradacji węglowodoru, poprzez dostarczenie składników odżywczych i/lub końcowych akceptorów elektronów (tlenu, azotanów, siarczanów), takich jak:
* Rozpuszczalne w wodzie nawozy mineralne do użytku rolniczego lub ogrodniczego, składające się z azotu i fosforu,
* Stałe media o powolnym uwalnianiu: N i P w połączeniu ze stałym pierwiastkiem węglowodorowym,
* Ciekłe media oleofilowe opracowane w celu zapewnienia dostarczania składników odżywczych jak najbliżej aktywności bakterii (na granicy faz woda-węglowodór)<ref>bioremediacja'', Cedre, 2015, https://wwz.cedre.fr/content/download/8120/file/4-cedre-bioremediation.pdf</ref>.
==== Bioaugmentacja ====
Polega ona na dodaniu „mikroorganizmów egzogennych” do środowiska charakteryzującego się brakiem lub niską liczebnością bakterii węglowodoroklastowych. Zazwyczaj przeprowadza się ją poprzez rozpylanie uwodnionego liofilizowanego produktu.

=== Różne techniki bioremediacji ===

==== Biostosy ====
{{Image|Image=Biotertre.jpg|Légende=Zasada działania biostosu, BRGM, 2023|Alignement=Right|Largeur=326}}
Jest to technika oczyszczania „ex situ”, która stymuluje aktywność mikroorganizmów tlenowych lub fakultatywnie tlenowych odpowiedzialnych za biodegradację zanieczyszczeń w glebie. Zasadniczo zanieczyszczone gleby są wykopywane i układane w pryzmy (biostosy), zazwyczaj o wysokości od 0,91 do 3,05 m, z ograniczonymi ograniczeniami szerokości i długości. Biostos musi być zaprojektowany i obsługiwany tak, aby zapewnić optymalne warunki temperatury, wilgotności, napowietrzenia i składników odżywczych, sprzyjające biodegradacji docelowych zanieczyszczeń. Biodegradacja jest zazwyczaj przeprowadzana przez rodzime mikroorganizmy, ale czasami konieczne może być dodanie specyficznych mikroorganizmów. Dodanie środków strukturujących, takich jak zrębki drzewne i dodatki, może być konieczne w celu poprawy cyrkulacji powietrza w ogniwie biopaliwowym i przyspieszenia procesów biodegradacji. <ref>''Arkusz informacyjny: Aerobowe ogniwo biopaliwowe'', Rząd Kanady, [strona dostępna od 18.11.2024] https://gost.tpsgc-pwgsc.gc.ca/tfs.aspx?ID=6&lang=eng </ref>.

==== Bioreaktory ====
{{Image|Image=Bioréacteur.jpg|Légende=Eksploatacja bioreaktora, BRGM, 2023|Alignement=Right}}
Technika ta polega na mieszaniu zanieczyszczonej gleby z wodą i różnymi dodatkami w celu zawieszenia cząstek gleby w wodzie i utworzenia zawiesiny. Powstały osad jest poddawany biologicznemu oczyszczaniu w bioreaktorach, a następnie odwadniany.<ref>''Bioreaktor'', SelecDEPOL, 2023, https://selecdepol.fr/fiche-technique/bioreacteur</ref>. Celem jest zwiększenie powierzchni kontaktu między zanieczyszczeniami a mikroorganizmami odpowiedzialnymi za ich biodegradację w kontrolowanym środowisku.<ref>''Arkusz informacyjny: Bioreaktor'', Rząd Kanady, 2019, [strona dostępna 19.11.2024] https://gost.tpsgc-pwgsc.gc.ca/tfs.aspx?ID=7&lang=eng</ref>.

==== Naturalne tłumienie ====
Naturalne tłumienie nie jest w ścisłym tego słowa znaczeniu uważane za technikę remediacji, lecz raczej za środek zarządzania zanieczyszczeniami. Odbywa się ono bez bezpośredniej ingerencji człowieka (poza monitoringiem) i ma na celu '''zmniejszenie masy, toksyczności, ruchliwości, objętości lub stężenia zanieczyszczeń'''. Urządzenia monitorujące, głównie piezometry, umożliwiają monitorowanie szeregu parametrów: stężeń zanieczyszczeń, stężeń gazów rozpuszczonych, stężeń akceptorów elektronów, stężeń OWO, liczebności bakterii, parametrów fizykochemicznych oraz efektu odbicia. <ref>''Controlled Natural Attenuation'', SelecDEPOL, 2023 [strona przeglądana 19.11.2023] https://selecdepol.fr/fiche-technique/attenuation-naturelle-controlee</ref>.

[Plik:Principe du bioventing.jpg|miniaturka|Principe du bioventing, BRGM, 2023]]
==== Biowentylacja ====
{{Image|Image=Principe du biosparging.jpg|Légende=Zasada biowentylacji, BRGM, 2023|Alignement=Right}}
Biowentylacja polega na stymulacji rodzimych mikroorganizmów poprzez dodanie gazu (zazwyczaj powietrza) w celu rozkładu zanieczyszczeń organicznych (zazwyczaj węglowodorów ropopochodnych) obecnych w glebie nienasyconej. Powietrze jest najczęściej wstrzykiwane do strefy aeracji (strefy nienasyconej), ale w niektórych miejscach można je również stamtąd pobierać. Najczęstszym zastosowaniem biowentylacji jest wprowadzenie powietrza w celu zwiększenia stężenia tlenu powyżej 5% w celu stymulacji biodegradacji zanieczyszczeń węglowodorami ropopochodnymi.<ref>''Biowentylacja'', Okrągły Stół Federalnych Technologii Remediacyjnych, https://frtr.gov/matrix/Bioventing/</ref>.
==== Biowentylacja ====
{{Image|Image=Landfarming.jpg|Légende=Zasada gospodarowania gruntami, BRGM, 2023|Alignement=Right}}
Biospargowanie polega na '''stymulacji biodegradacji''' poprzez zwiększenie poziomu tlenu rozpuszczonego w glebie lub wodzie poprzez otwory wtryskowe. Wtłaczane powietrze umożliwia przede wszystkim '''wzrost populacji drobnoustrojów tlenowych''', ale także ułatwia kontakt między powietrzem, wodą i warstwą wodonośną, co sprzyja desorpcji zanieczyszczeń. Biowentylacja jest często mylona z napowietrzaniem. Biosparging stosuje się, gdy biodegradacja jest większa niż ulatnianie. <ref>SelecDEPOL, 2023, [strona udostępniona 19.11.2024] https://selecdepol.fr/fiche-technique/biosparging</ref>.

==== Landfarming ====
Zasada polega na rozrzucaniu zanieczyszczonych gleb na cienkiej warstwie (30 cm) i dużych obszarach, co umożliwia interakcję między '''zanieczyszczoną matrycą''' a '''atmosferą'''. Celem jest promowanie napowietrzania, a tym samym '''degradacji tlenowej'''. Uprawa gleby umożliwia regularne napowietrzanie. Biodegradację można promować poprzez dodawanie suplementów diety. Zanieczyszczoną glebę należy rozłożyć na nieprzepuszczalnych podłożach (asfalcie, geomembranie lub rzadziej betonie), aby uniknąć zanieczyszczenia gleby i wód gruntowych.

{{Image|Image=Compostage.jpg|Légende=Zasada kompostowania, BRGM, 2023|Alignement=Right}}

==== Kompostowanie ====
Kompostowanie polega na wymieszaniu wykopanej gleby z dodatkami organicznymi (kompostem) i ułożeniu ich w regularnie rozmieszczonych pryzmach trapezoidalnych (zwanych również pryzmami), aby wspomóc biodegradację. Materia organiczna może być pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego. Kompost działa poprzez '''[[biostymulację]]''' (dostarczanie składników odżywczych, węgla, azotu itp.), '''bioaugmentację''' (dostarczanie bakterii) i '''napowietrzanie''' (dostarczanie środków strukturalnych i elementów sztywnych zwiększających porowatość)<ref>Kompostowanie, SelecDEPOL, 2023, https://selecdepol.fr/fiche-technique/compostage</ref>.

=== Podsumowanie ===
{| class="wikitable"
|+Źródło: [https://selecdepol.fr/techniques-de-d%C3%A9pollution SelecDEPOL]
!Techniki in situ
!Zanieczyszczenia docelowe
|-
|Biowentylacja
|
* Ciężki TPH (tetrahydropiran)
* Lekki TPH
* SCOV (Półlotne związki organiczne)
* LZO (Lotne związki organiczne)
* LZO (Lotne związki organiczne)
|-
|Biosparging
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV (Półlotne związki organiczne)
* LZO
* LZO
|-
!Techniki ex situ
!Zanieczyszczenia docelowe
|-
|Biofile lub biofilary
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO (lotne związki organiczne)
* WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne)
* Pestycydy/herbicydy
* [https://www.cancer-environnement.fr/fiches/expositions-environnements/polychlorobiphenyles-pcb/ PCB] (polichlorowane bifenyle)
* COHV
|-
|Bioreaktory
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Metale/metaloidy
* Pestycydy/herbicydy
* PCB
* COHV
|-
|Kompostowanie
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Pestycydy/herbicydy
* PCB
* COHV
|-
|Uprawa ziemi
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Pestycydy/herbicydy
|}

== Praktyczne zastosowanie ==

* '''Sprzątanie plaży po wycieku ropy z Exxon Valdez''': Na Alasce wyciek ropy zanieczyścił wybrzeże około 41 milionami litrów ropy naftowej. Naukowcy dodali składniki odżywcze, [[azot]] i [[fosfor]] (biostymulacja), aby pobudzić bakterie naturalnie występujące w środowisku i zdolne do rozkładu węglowodorów<ref>http://www.marees-noires.com/fr/lutte/lutte-a-terre/biorestauration.php</ref>. Biodegradacja wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) była znacząca, ze spadkiem od 13% do 70% rocznie. <ref>''Bioremediacja ropy Exxon Valdez na plażach Prince William Sound'', Michel C. Boufadel i in., 2016, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0025326X16307214</ref>.
* '''Mykoremediacja pestycydów w glebach rolniczych''': Projekty w Belgii i innych krajach wykazały, że grzybnia grzybów, takich jak boczniaki, może rozkładać wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) i pestycydy, wykorzystując enzymy, takie jak lakkazy i peroksydazy. Procesy te przekształcają toksyczne cząsteczki w nieszkodliwe związki, zmniejszając zanieczyszczenie nawet o 90% w testach pilotażowych.

== Korzyści i zagrożenia ==

=== Korzyści ===

* '''Rozwiązanie ekologiczne''':
** Wykorzystuje mikroorganizmy (bakterie, grzyby), rośliny lub ich enzymy do przekształcania lub rozkładu zanieczyszczeń do nietoksycznych związków, unikając w ten sposób stosowania agresywnych chemikaliów.
** Minimalizuje wpływ na otaczający ekosystem w porównaniu z tradycyjnymi metodami, takimi jak spalanie czy składowanie odpadów.
* '''Stosunkowo niski koszt''':
** Techniki bioremediacji są często tańsze niż metody mechaniczne lub chemiczne, szczególnie na dużych obszarach lub w przypadku złożonych zanieczyszczeń organicznych (węglowodory, rozpuszczalniki).
* '''Poprawia zdrowie gleby''':
** Niektóre metody, takie jak dodawanie materii organicznej w celu stymulacji mikroorganizmów, mogą poprawić jakość gleby i jej zdolność do zatrzymywania wody i składników odżywczych. * '''Elastyczność i specyficzność''':
** Możliwość dostosowania do różnych rodzajów zanieczyszczeń: węglowodorów, metali ciężkich, pestycydów, rozpuszczalników itp. Ponadto techniki takie jak fitoremediacja lub mykoremediacja umożliwiają oczyszczanie określonych środowisk.
* '''Wyższa akceptowalność społeczna''' niż w przypadku metod termicznych i chemicznych.

=== Ograniczenia i ryzyko ===

* '''Długi czas''':
** Procesy biologiczne mogą być powolne i wymagać kilku miesięcy, a nawet lat, aby uzyskać znaczące rezultaty, co może być problematyczne w sytuacjach awaryjnych.
* '''Ograniczenia dotyczące zanieczyszczeń biodegradowalnych''':
** Niektóre zanieczyszczenia, takie jak metale ciężkie lub wysoce stabilne substancje chemiczne (trwałe pestycydy, PCB), nie ulegają degradacji, a jedynie immobilizacji lub częściowej transformacji. * '''Zależność od warunków środowiskowych''':
** Skuteczność bioremediacji w dużym stopniu zależy od warunków lokalnych: temperatury, pH, dostępności składników odżywczych i zawartości tlenu. Jeśli warunki nie są optymalne, proces może być nieskuteczny.
* '''Ryzyko bioakumulacji''':
** W fitoremediacji rośliny mogą akumulować metale ciężkie, co wymaga odpowiedniego postępowania z zanieczyszczonymi roślinami (spalanie lub bezpieczne składowanie).
* '''Ryzyko rozprzestrzeniania się mikroorganizmów''':
** Techniki bioaugmentacji, polegające na wprowadzaniu określonych mikroorganizmów, mogą prowadzić do zaburzeń równowagi ekologicznej lub nieoczekiwanych skutków dla lokalnej bioróżnorodności.
* '''Odporność na zanieczyszczenia''':
** Niektóre złożone lub mieszane zanieczyszczenia (np. ciężkie węglowodory połączone z metalami) mogą wymagać łączonych podejść, co zwiększa złożoność i koszty. {{Załączniki do praktyki}}
== Bibliografia ==
[[fr:Biorémédiation]]
[[en:Bioremediation]]
[[es:Biorremediación]]
[[it:Biorisanamento]]
[[nl:Bioremediatie]]
[[de:Bioremediation]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Bioremediacja

2025-09-01T09:04:37Z

Stella Zuccarelli (1646717986): /* Biostosy */

{{Pratique
|Image=Bioremediation (1).png
|ImageCaption=Proces bioremediacji
|Objectif=Odporność na zmiany klimatu @ Regeneracja gleby @ Cykl węglowy i gazy cieplarniane
|Mots-clés = Fito-oczyszczanie, Oczyszczanie gleby, Dekontaminacja, Mikrobiologia, Mykoremediacja, Glony, Grzyby, Bakterie
}}
'''Bioremediacja''' to proces wykorzystujący organizmy żywe, takie jak bakterie, grzyby czy rośliny (fitoremediacja), do dekontaminacji zanieczyszczonej gleby, wody lub powietrza. Organizmy te degradują, neutralizują lub przekształcają zanieczyszczenia w związki mniej toksyczne lub nieszkodliwe dla środowiska.

== Po co dekontaminować gleby? ==
Wraz z szybkim rozwojem światowej gospodarki, nadmierna eksploatacja i wydobycie zasobów naturalnych prowadzą do ciągłego uwalniania metali ciężkich do środowiska, w szczególności w wyniku działalności takiej jak górnictwo i spalanie paliw kopalnych. Metale te są toksyczne dla środowiska oraz zdrowia ekosystemów, zwierząt i ludzi. Według Komisji Europejskiej szacuje się, że 2,8 miliona miejsc w Europie jest potencjalnie zanieczyszczonych.<ref>Parlament Europejski, 2024, strona udostępniona 26.11.2024: https://www.europarl.europa.eu/news/fr/press-room/20240408IPR20304/le-parlement-prevoit-des-mesures--assainir-les-sols-d-ici-2050</ref>.

== Główne zanieczyszczenia ==
Węglowodory i metale (oraz półmetale) to dwie główne grupy zanieczyszczeń wpływających na gleby i wody gruntowe we Francji.

=== Węglowodory ===
Zanieczyszczają one 61% gleb i 64% wód gruntowych w zanieczyszczonych miejscach wymienionych w bazie danych „Basol”. Ogólnie rzecz biorąc, różne rodziny węglowodorów (minerały, węglowodory chlorowane, WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne)) odpowiadają za 65% wszystkich zanieczyszczeń gleby i wód gruntowych.

=== Metale i metaloidy ===
Zanieczyszczają one 48% gleb i 44% wód gruntowych w zanieczyszczonych miejscach i stanowią prawie 25% zanieczyszczeń występujących w glebach i wodach. Ołów, chrom i miedź to najczęściej wykrywane metale. Ołów występuje w 17% gleb i 9% wód gruntowych. Chrom i miedź występują w 14% gleb i 7% wód gruntowych.<ref>https://www.statistiques.developpement-durable.gouv.fr/sites/default/files/2018-10/ed97-sols-pollues-05112013.pdf</ref>.

== Gdzie znajdują się zanieczyszczone miejsca? ==
<gallery mode="slideshow">
File:Métaux lourds sols français.jpg|Przekroczenie dopuszczalnych wartości metali ciężkich w osadach ściekowych (na zielono)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport dostępny do pobrania pod adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
File:Cadmium, cuivre, mercure, zinc.jpg|Przekroczenia dopuszczalnych wartości dla kadmu, miedzi, rtęci i cynku (na czerwono)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport dostępny do pobrania pod adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
File:Pesticides residues.jpg|alt=Pozostałości pestycydów w liczbie znalezionych substancji (ciemnoczerwony: >10; czerwony: 6 do 10; żółty: 2 do 5; [[różowy]]: 1; biały: 0)|Pozostałości pestycydów w liczbie znalezionych substancji (ciemnoczerwony: >10; czerwony: 6 do 10; żółty: 2 do 5; [[Kategoria:Różowy|różowy]]: 1; biały: 0)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport można pobrać pod tym adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
</gallery>Interaktywne mapy z tego samego raportu są dostępne [https://esdac.jrc.ec.europa.eu/esdacviewer/euso-dashboard/ tutaj].

== Metody tradycyjne ==
Remediację gleby można przeprowadzić poprzez:

* '''Wykopy''': Zanieczyszczona gleba jest wykopywana (usuwana) i transportowana do specjalistycznych ośrodków oczyszczania.
* '''Izolacja''': Zanieczyszczenia są izolowane lub unieruchamiane w glebie, aby zapobiec ich rozprzestrzenianiu się (stała matryca, warstwa nieprzepuszczalna). Stosowane, gdy wykopy nie są możliwe.
* '''Obróbka termiczna''':
** '''Spalanie''': Gleba jest podgrzewana do bardzo wysokich temperatur w celu rozkładu związków organicznych.
** '''Desorpcja termiczna''': Lotne zanieczyszczenia są podgrzewane w celu odparowania, a następnie wychwytywane.
* '''Płukanie gleby''': Gleba jest płukana wodą, rozpuszczalnikami lub roztworami chemicznymi w celu ekstrakcji zanieczyszczeń. Drobne cząstki lub zanieczyszczenia rozpuszczalne są oddzielane poprzez mieszanie lub wirowanie. Ścieki są następnie oczyszczane oddzielnie.
* '''Ekstrakcja lub stabilizacja chemiczna''': Zastosowanie odczynników chemicznych w celu '''rozpuszczenia''' lub '''przekształcenia''' zanieczyszczeń i wydobycia ich z gleby lub uczynienia ich mniej mobilnymi/toksycznymi. Połowa zanieczyszczonej gleby jest wydobywana lub składowana w wyspecjalizowanych miejscach (wykopy: 29%; składowanie: 19%), ale 25% tej gleby jest poddawane obróbce biologicznej<ref>ADEME, https://www.notre-environnement.gouv.fr/themes/sante/la-pollution-des-sols-ressources/article/les-sites-et-sols-pollues</ref>.

==Bioremediacja==
Istnieją różne rodzaje bioremediacji.

=== Stymulować czy dodawać mikroorganizmy? ===

==== Biostymulacja (lub bioremediacja wewnętrzna) ====
Polega ona na zwiększeniu aktywności rodzimej mikroflory danego środowiska poprzez kompensację niedoboru podstawowego pierwiastka niezbędnego do biodegradacji węglowodoru, poprzez dostarczenie składników odżywczych i/lub końcowych akceptorów elektronów (tlenu, azotanów, siarczanów), takich jak:
* Rozpuszczalne w wodzie nawozy mineralne do użytku rolniczego lub ogrodniczego, składające się z azotu i fosforu,
* Stałe media o powolnym uwalnianiu: N i P w połączeniu ze stałym pierwiastkiem węglowodorowym,
* Ciekłe media oleofilowe opracowane w celu zapewnienia dostarczania składników odżywczych jak najbliżej aktywności bakterii (na granicy faz woda-węglowodór)<ref>bioremediacja'', Cedre, 2015, https://wwz.cedre.fr/content/download/8120/file/4-cedre-bioremediation.pdf</ref>.
==== Bioaugmentacja ====
Polega ona na dodaniu „mikroorganizmów egzogennych” do środowiska charakteryzującego się brakiem lub niską liczebnością bakterii węglowodoroklastowych. Zazwyczaj przeprowadza się ją poprzez rozpylanie uwodnionego liofilizowanego produktu.

=== Różne techniki bioremediacji ===

==== Biostosy ====
{{Image|Image=Biotertre.jpg|Légende=Zasada działania biostosu, BRGM, 2023|Alignement=Right|Largeur=326}}
Jest to technika oczyszczania „ex situ”, która stymuluje aktywność mikroorganizmów tlenowych lub fakultatywnie tlenowych odpowiedzialnych za biodegradację zanieczyszczeń w glebie. Zasadniczo zanieczyszczone gleby są wykopywane i układane w pryzmy (biostosy), zazwyczaj o wysokości od 0,91 do 3,05 m, z ograniczonymi ograniczeniami szerokości i długości. Biostos musi być zaprojektowany i obsługiwany tak, aby zapewnić optymalne warunki temperatury, wilgotności, napowietrzenia i składników odżywczych, sprzyjające biodegradacji docelowych zanieczyszczeń. Biodegradacja jest zazwyczaj przeprowadzana przez rodzime mikroorganizmy, ale czasami konieczne może być dodanie specyficznych mikroorganizmów. Dodanie środków strukturujących, takich jak zrębki drzewne i dodatki, może być konieczne w celu poprawy cyrkulacji powietrza w ogniwie biopaliwowym i przyspieszenia procesów biodegradacji. <ref>''Arkusz informacyjny: Aerobowe ogniwo biopaliwowe'', Rząd Kanady, [strona dostępna od 18.11.2024] https://gost.tpsgc-pwgsc.gc.ca/tfs.aspx?ID=6&lang=eng </ref>.

==== Bioreaktory ====
{{Image|Image=Bioréacteur.jpg|Légende=Eksploatacja bioreaktora, BRGM, 2023|Alignement=Right}}
Technika ta polega na mieszaniu zanieczyszczonej gleby z wodą i różnymi dodatkami w celu zawieszenia cząstek gleby w wodzie i utworzenia zawiesiny. Powstały osad jest poddawany biologicznemu oczyszczaniu w bioreaktorach, a następnie odwadniany.<ref>''Bioreaktor'', SelecDEPOL, 2023, https://selecdepol.fr/fiche-technique/bioreacteur</ref>. Celem jest zwiększenie powierzchni kontaktu między zanieczyszczeniami a mikroorganizmami odpowiedzialnymi za ich biodegradację w kontrolowanym środowisku.<ref>''Arkusz informacyjny: Bioreaktor'', Rząd Kanady, 2019, [strona dostępna 19.11.2024] https://gost.tpsgc-pwgsc.gc.ca/tfs.aspx?ID=7&lang=eng</ref>.

==== Naturalne tłumienie ====
Naturalne tłumienie nie jest w ścisłym tego słowa znaczeniu uważane za technikę remediacji, lecz raczej za środek zarządzania zanieczyszczeniami. Odbywa się ono bez bezpośredniej ingerencji człowieka (poza monitoringiem) i ma na celu '''zmniejszenie masy, toksyczności, ruchliwości, objętości lub stężenia zanieczyszczeń'''. Urządzenia monitorujące, głównie piezometry, umożliwiają monitorowanie szeregu parametrów: stężeń zanieczyszczeń, stężeń gazów rozpuszczonych, stężeń akceptorów elektronów, stężeń OWO, liczebności bakterii, parametrów fizykochemicznych oraz efektu odbicia. <ref>''Controlled Natural Attenuation'', SelecDEPOL, 2023 [strona przeglądana 19.11.2023] https://selecdepol.fr/fiche-technique/attenuation-naturelle-controlee</ref>.

[Plik:Principe du bioventing.jpg|miniaturka|Principe du bioventing, BRGM, 2023]]
==== Biowentylacja ====
{{Image|Image=Principe du biosparging.jpg|Légende=Zasada biowentylacji, BRGM, 2023|Alignement=Right}}
Biowentylacja polega na stymulacji rodzimych mikroorganizmów poprzez dodanie gazu (zazwyczaj powietrza) w celu rozkładu zanieczyszczeń organicznych (zazwyczaj węglowodorów ropopochodnych) obecnych w glebie nienasyconej. Powietrze jest najczęściej wstrzykiwane do strefy aeracji (strefy nienasyconej), ale w niektórych miejscach można je również stamtąd pobierać. Najczęstszym zastosowaniem biowentylacji jest wprowadzenie powietrza w celu zwiększenia stężenia tlenu powyżej 5% w celu stymulacji biodegradacji zanieczyszczeń węglowodorami ropopochodnymi.<ref>''Biowentylacja'', Okrągły Stół Federalnych Technologii Remediacyjnych, https://frtr.gov/matrix/Bioventing/</ref>.
==== Biowentylacja ====
{{Image|Image=Landfarming.jpg|Légende=Zasada gospodarowania gruntami, BRGM, 2023|Alignement=Right}}
Biospargowanie polega na '''stymulacji biodegradacji''' poprzez zwiększenie poziomu tlenu rozpuszczonego w glebie lub wodzie poprzez otwory wtryskowe. Wtłaczane powietrze umożliwia przede wszystkim '''wzrost populacji drobnoustrojów tlenowych''', ale także ułatwia kontakt między powietrzem, wodą i warstwą wodonośną, co sprzyja desorpcji zanieczyszczeń. Biowentylacja jest często mylona z napowietrzaniem. Biosparging stosuje się, gdy biodegradacja jest większa niż ulatnianie. <ref>SelecDEPOL, 2023, [strona udostępniona 19.11.2024] https://selecdepol.fr/fiche-technique/biosparging</ref>.

==== Landfarming ====
Zasada polega na rozrzucaniu zanieczyszczonych gleb na cienkiej warstwie (30 cm) i dużych obszarach, co umożliwia interakcję między '''zanieczyszczoną matrycą''' a '''atmosferą'''. Celem jest promowanie napowietrzania, a tym samym '''degradacji tlenowej'''. Uprawa gleby umożliwia regularne napowietrzanie. Biodegradację można promować poprzez dodawanie suplementów diety. Zanieczyszczoną glebę należy rozłożyć na nieprzepuszczalnych podłożach (asfalcie, geomembranie lub rzadziej betonie), aby uniknąć zanieczyszczenia gleby i wód gruntowych.

{{Image|Image=Compostage.jpg|Légende=Zasada kompostowania, BRGM, 2023|Alignement=Right}}

==== Kompostowanie ====
Kompostowanie polega na wymieszaniu wykopanej gleby z dodatkami organicznymi (kompostem) i ułożeniu ich w regularnie rozmieszczonych pryzmach trapezoidalnych (zwanych również pryzmami), aby wspomóc biodegradację. Materia organiczna może być pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego. Kompost działa poprzez '''[[biostymulację]]''' (dostarczanie składników odżywczych, węgla, azotu itp.), '''bioaugmentację''' (dostarczanie bakterii) i '''napowietrzanie''' (dostarczanie środków strukturalnych i elementów sztywnych zwiększających porowatość)<ref>Kompostowanie, SelecDEPOL, 2023, https://selecdepol.fr/fiche-technique/compostage</ref>.

=== Podsumowanie ===
{| class="wikitable"
|+Źródło: [https://selecdepol.fr/techniques-de-d%C3%A9pollution SelecDEPOL]
!Techniki in situ
!Zanieczyszczenia docelowe
|-
|Biowentylacja
|
* Ciężki TPH (tetrahydropiran)
* Lekki TPH
* SCOV (Półlotne związki organiczne)
* LZO (Lotne związki organiczne)
* LZO (Lotne związki organiczne)
|-
|Biosparging
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV (Półlotne związki organiczne)
* LZO
* LZO
|-
!Techniki ex situ
!Zanieczyszczenia docelowe
|-
|Biofile lub biofilary
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO (lotne związki organiczne)
* WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne)
* Pestycydy/herbicydy
* [https://www.cancer-environnement.fr/fiches/expositions-environnements/polychlorobiphenyles-pcb/ PCB] (polichlorowane bifenyle)
* COHV
|-
|Bioreaktory
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Metale/metaloidy
* Pestycydy/herbicydy
* PCB
* COHV
|-
|Kompostowanie
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Pestycydy/herbicydy
* PCB
* COHV
|-
|Uprawa ziemi
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Pestycydy/herbicydy
|}

== Praktyczne zastosowanie ==

* '''Sprzątanie plaży po wycieku ropy z Exxon Valdez''': Na Alasce wyciek ropy zanieczyścił wybrzeże około 41 milionami litrów ropy naftowej. Naukowcy dodali składniki odżywcze, [[azot]] i [[fosfor]] (biostymulacja), aby pobudzić bakterie naturalnie występujące w środowisku i zdolne do rozkładu węglowodorów<ref>http://www.marees-noires.com/fr/lutte/lutte-a-terre/biorestauration.php</ref>. Biodegradacja wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) była znacząca, ze spadkiem od 13% do 70% rocznie. <ref>''Bioremediacja ropy Exxon Valdez na plażach Prince William Sound'', Michel C. Boufadel i in., 2016, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0025326X16307214</ref>.
* '''Mykoremediacja pestycydów w glebach rolniczych''': Projekty w Belgii i innych krajach wykazały, że grzybnia grzybów, takich jak boczniaki, może rozkładać wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) i pestycydy, wykorzystując enzymy, takie jak lakkazy i peroksydazy. Procesy te przekształcają toksyczne cząsteczki w nieszkodliwe związki, zmniejszając zanieczyszczenie nawet o 90% w testach pilotażowych.

== Korzyści i zagrożenia ==

=== Korzyści ===

* '''Rozwiązanie ekologiczne''':
** Wykorzystuje mikroorganizmy (bakterie, grzyby), rośliny lub ich enzymy do przekształcania lub rozkładu zanieczyszczeń do nietoksycznych związków, unikając w ten sposób stosowania agresywnych chemikaliów.
** Minimalizuje wpływ na otaczający ekosystem w porównaniu z tradycyjnymi metodami, takimi jak spalanie czy składowanie odpadów.
* '''Stosunkowo niski koszt''':
** Techniki bioremediacji są często tańsze niż metody mechaniczne lub chemiczne, szczególnie na dużych obszarach lub w przypadku złożonych zanieczyszczeń organicznych (węglowodory, rozpuszczalniki).
* '''Poprawia zdrowie gleby''':
** Niektóre metody, takie jak dodawanie materii organicznej w celu stymulacji mikroorganizmów, mogą poprawić jakość gleby i jej zdolność do zatrzymywania wody i składników odżywczych. * '''Elastyczność i specyficzność''':
** Możliwość dostosowania do różnych rodzajów zanieczyszczeń: węglowodorów, metali ciężkich, pestycydów, rozpuszczalników itp. Ponadto techniki takie jak fitoremediacja lub mykoremediacja umożliwiają oczyszczanie określonych środowisk.
* '''Wyższa akceptowalność społeczna''' niż w przypadku metod termicznych i chemicznych.

=== Ograniczenia i ryzyko ===

* '''Długi czas''':
** Procesy biologiczne mogą być powolne i wymagać kilku miesięcy, a nawet lat, aby uzyskać znaczące rezultaty, co może być problematyczne w sytuacjach awaryjnych.
* '''Ograniczenia dotyczące zanieczyszczeń biodegradowalnych''':
** Niektóre zanieczyszczenia, takie jak metale ciężkie lub wysoce stabilne substancje chemiczne (trwałe pestycydy, PCB), nie ulegają degradacji, a jedynie immobilizacji lub częściowej transformacji. * '''Zależność od warunków środowiskowych''':
** Skuteczność bioremediacji w dużym stopniu zależy od warunków lokalnych: temperatury, pH, dostępności składników odżywczych i zawartości tlenu. Jeśli warunki nie są optymalne, proces może być nieskuteczny.
* '''Ryzyko bioakumulacji''':
** W fitoremediacji rośliny mogą akumulować metale ciężkie, co wymaga odpowiedniego postępowania z zanieczyszczonymi roślinami (spalanie lub bezpieczne składowanie).
* '''Ryzyko rozprzestrzeniania się mikroorganizmów''':
** Techniki bioaugmentacji, polegające na wprowadzaniu określonych mikroorganizmów, mogą prowadzić do zaburzeń równowagi ekologicznej lub nieoczekiwanych skutków dla lokalnej bioróżnorodności.
* '''Odporność na zanieczyszczenia''':
** Niektóre złożone lub mieszane zanieczyszczenia (np. ciężkie węglowodory połączone z metalami) mogą wymagać łączonych podejść, co zwiększa złożoność i koszty. {{Załączniki do praktyki}}
== Bibliografia ==
[[fr:Biorémédiation]]
[[en:Bioremediation]]
[[es:Biorremediación]]
[[it:Biorisanamento]]
[[nl:Bioremediatie]]
[[de:Bioremediation]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Bioremediacja

2025-09-01T08:49:39Z

Stella Zuccarelli (1646717986):

{{Pratique
|Image=Bioremediation (1).png
|ImageCaption=Proces bioremediacji
|Objectif=Odporność na zmiany klimatu @ Regeneracja gleby @ Cykl węglowy i gazy cieplarniane
|Mots-clés = Fito-oczyszczanie, Oczyszczanie gleby, Dekontaminacja, Mikrobiologia, Mykoremediacja, Glony, Grzyby, Bakterie
}}
'''Bioremediacja''' to proces wykorzystujący organizmy żywe, takie jak bakterie, grzyby czy rośliny (fitoremediacja), do dekontaminacji zanieczyszczonej gleby, wody lub powietrza. Organizmy te degradują, neutralizują lub przekształcają zanieczyszczenia w związki mniej toksyczne lub nieszkodliwe dla środowiska.

== Po co dekontaminować gleby? ==
Wraz z szybkim rozwojem światowej gospodarki, nadmierna eksploatacja i wydobycie zasobów naturalnych prowadzą do ciągłego uwalniania metali ciężkich do środowiska, w szczególności w wyniku działalności takiej jak górnictwo i spalanie paliw kopalnych. Metale te są toksyczne dla środowiska oraz zdrowia ekosystemów, zwierząt i ludzi. Według Komisji Europejskiej szacuje się, że 2,8 miliona miejsc w Europie jest potencjalnie zanieczyszczonych.<ref>Parlament Europejski, 2024, strona udostępniona 26.11.2024: https://www.europarl.europa.eu/news/fr/press-room/20240408IPR20304/le-parlement-prevoit-des-mesures--assainir-les-sols-d-ici-2050</ref>.

== Główne zanieczyszczenia ==
Węglowodory i metale (oraz półmetale) to dwie główne grupy zanieczyszczeń wpływających na gleby i wody gruntowe we Francji.

=== Węglowodory ===
Zanieczyszczają one 61% gleb i 64% wód gruntowych w zanieczyszczonych miejscach wymienionych w bazie danych „Basol”. Ogólnie rzecz biorąc, różne rodziny węglowodorów (minerały, węglowodory chlorowane, WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne)) odpowiadają za 65% wszystkich zanieczyszczeń gleby i wód gruntowych.

=== Metale i metaloidy ===
Zanieczyszczają one 48% gleb i 44% wód gruntowych w zanieczyszczonych miejscach i stanowią prawie 25% zanieczyszczeń występujących w glebach i wodach. Ołów, chrom i miedź to najczęściej wykrywane metale. Ołów występuje w 17% gleb i 9% wód gruntowych. Chrom i miedź występują w 14% gleb i 7% wód gruntowych.<ref>https://www.statistiques.developpement-durable.gouv.fr/sites/default/files/2018-10/ed97-sols-pollues-05112013.pdf</ref>.

== Gdzie znajdują się zanieczyszczone miejsca? ==
<gallery mode="slideshow">
File:Métaux lourds sols français.jpg|Przekroczenie dopuszczalnych wartości metali ciężkich w osadach ściekowych (na zielono)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport dostępny do pobrania pod adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
File:Cadmium, cuivre, mercure, zinc.jpg|Przekroczenia dopuszczalnych wartości dla kadmu, miedzi, rtęci i cynku (na czerwono)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport dostępny do pobrania pod adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
File:Pesticides residues.jpg|alt=Pozostałości pestycydów w liczbie znalezionych substancji (ciemnoczerwony: >10; czerwony: 6 do 10; żółty: 2 do 5; [[różowy]]: 1; biały: 0)|Pozostałości pestycydów w liczbie znalezionych substancji (ciemnoczerwony: >10; czerwony: 6 do 10; żółty: 2 do 5; [[Kategoria:Różowy|różowy]]: 1; biały: 0)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport można pobrać pod tym adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
</gallery>Interaktywne mapy z tego samego raportu są dostępne [https://esdac.jrc.ec.europa.eu/esdacviewer/euso-dashboard/ tutaj].

== Metody tradycyjne ==
Remediację gleby można przeprowadzić poprzez:

* '''Wykopy''': Zanieczyszczona gleba jest wykopywana (usuwana) i transportowana do specjalistycznych ośrodków oczyszczania.
* '''Izolacja''': Zanieczyszczenia są izolowane lub unieruchamiane w glebie, aby zapobiec ich rozprzestrzenianiu się (stała matryca, warstwa nieprzepuszczalna). Stosowane, gdy wykopy nie są możliwe.
* '''Obróbka termiczna''':
** '''Spalanie''': Gleba jest podgrzewana do bardzo wysokich temperatur w celu rozkładu związków organicznych.
** '''Desorpcja termiczna''': Lotne zanieczyszczenia są podgrzewane w celu odparowania, a następnie wychwytywane.
* '''Płukanie gleby''': Gleba jest płukana wodą, rozpuszczalnikami lub roztworami chemicznymi w celu ekstrakcji zanieczyszczeń. Drobne cząstki lub zanieczyszczenia rozpuszczalne są oddzielane poprzez mieszanie lub wirowanie. Ścieki są następnie oczyszczane oddzielnie.
* '''Ekstrakcja lub stabilizacja chemiczna''': Zastosowanie odczynników chemicznych w celu '''rozpuszczenia''' lub '''przekształcenia''' zanieczyszczeń i wydobycia ich z gleby lub uczynienia ich mniej mobilnymi/toksycznymi. Połowa zanieczyszczonej gleby jest wydobywana lub składowana w wyspecjalizowanych miejscach (wykopy: 29%; składowanie: 19%), ale 25% tej gleby jest poddawane obróbce biologicznej<ref>ADEME, https://www.notre-environnement.gouv.fr/themes/sante/la-pollution-des-sols-ressources/article/les-sites-et-sols-pollues</ref>.

==Bioremediacja==
Istnieją różne rodzaje bioremediacji.

=== Stymulować czy dodawać mikroorganizmy? ===

==== Biostymulacja (lub bioremediacja wewnętrzna) ====
Polega ona na zwiększeniu aktywności rodzimej mikroflory danego środowiska poprzez kompensację niedoboru podstawowego pierwiastka niezbędnego do biodegradacji węglowodoru, poprzez dostarczenie składników odżywczych i/lub końcowych akceptorów elektronów (tlenu, azotanów, siarczanów), takich jak:
* Rozpuszczalne w wodzie nawozy mineralne do użytku rolniczego lub ogrodniczego, składające się z azotu i fosforu,
* Stałe media o powolnym uwalnianiu: N i P w połączeniu ze stałym pierwiastkiem węglowodorowym,
* Ciekłe media oleofilowe opracowane w celu zapewnienia dostarczania składników odżywczych jak najbliżej aktywności bakterii (na granicy faz woda-węglowodór)<ref>bioremediacja'', Cedre, 2015, https://wwz.cedre.fr/content/download/8120/file/4-cedre-bioremediation.pdf</ref>.
==== Bioaugmentacja ====
Polega ona na dodaniu „mikroorganizmów egzogennych” do środowiska charakteryzującego się brakiem lub niską liczebnością bakterii węglowodoroklastowych. Zazwyczaj przeprowadza się ją poprzez rozpylanie uwodnionego liofilizowanego produktu.

=== Różne techniki bioremediacji ===

==== Biostosy ====
[[Plik:Biotertre.jpg|miniaturka|326x326px|Zasada działania biostosu, BRGM, 2023]]
Jest to technika oczyszczania „ex situ”, która stymuluje aktywność mikroorganizmów tlenowych lub fakultatywnie tlenowych odpowiedzialnych za biodegradację zanieczyszczeń w glebie. Zasadniczo zanieczyszczone gleby są wykopywane i układane w pryzmy (biostosy), zazwyczaj o wysokości od 0,91 do 3,05 m, z ograniczonymi ograniczeniami szerokości i długości. Biostos musi być zaprojektowany i obsługiwany tak, aby zapewnić optymalne warunki temperatury, wilgotności, napowietrzenia i składników odżywczych, sprzyjające biodegradacji docelowych zanieczyszczeń. Biodegradacja jest zazwyczaj przeprowadzana przez rodzime mikroorganizmy, ale czasami konieczne może być dodanie specyficznych mikroorganizmów. Dodanie środków strukturujących, takich jak zrębki drzewne i dodatki, może być konieczne w celu poprawy cyrkulacji powietrza w ogniwie biopaliwowym i przyspieszenia procesów biodegradacji. <ref>''Arkusz informacyjny: Aerobowe ogniwo biopaliwowe'', Rząd Kanady, [strona dostępna od 18.11.2024] https://gost.tpsgc-pwgsc.gc.ca/tfs.aspx?ID=6&lang=eng </ref>.

==== Bioreaktory ====
[[Plik:Bioréacteur.jpg|miniaturka|Jak działa bioreaktor, BRGM, 2023]]
Technika ta polega na mieszaniu zanieczyszczonej gleby z wodą i różnymi dodatkami w celu zawieszenia cząstek gleby w wodzie i utworzenia zawiesiny. Powstały osad jest poddawany biologicznemu oczyszczaniu w bioreaktorach, a następnie odwadniany.<ref>''Bioreaktor'', SelecDEPOL, 2023, https://selecdepol.fr/fiche-technique/bioreacteur</ref>. Celem jest zwiększenie powierzchni kontaktu między zanieczyszczeniami a mikroorganizmami odpowiedzialnymi za ich biodegradację w kontrolowanym środowisku.<ref>''Arkusz informacyjny: Bioreaktor'', Rząd Kanady, 2019, [strona dostępna 19.11.2024] https://gost.tpsgc-pwgsc.gc.ca/tfs.aspx?ID=7&lang=eng</ref>.

==== Naturalne tłumienie ====
Naturalne tłumienie nie jest w ścisłym tego słowa znaczeniu uważane za technikę remediacji, lecz raczej za środek zarządzania zanieczyszczeniami. Odbywa się ono bez bezpośredniej ingerencji człowieka (poza monitoringiem) i ma na celu '''zmniejszenie masy, toksyczności, ruchliwości, objętości lub stężenia zanieczyszczeń'''. Urządzenia monitorujące, głównie piezometry, umożliwiają monitorowanie szeregu parametrów: stężeń zanieczyszczeń, stężeń gazów rozpuszczonych, stężeń akceptorów elektronów, stężeń OWO, liczebności bakterii, parametrów fizykochemicznych oraz efektu odbicia. <ref>''Controlled Natural Attenuation'', SelecDEPOL, 2023 [strona przeglądana 19.11.2023] https://selecdepol.fr/fiche-technique/attenuation-naturelle-controlee</ref>.

[Plik:Principe du bioventing.jpg|miniaturka|Principe du bioventing, BRGM, 2023]]
==== Biowentylacja ====
Biowentylacja polega na stymulacji rodzimych mikroorganizmów poprzez dodanie gazu (zazwyczaj powietrza) w celu rozkładu zanieczyszczeń organicznych (zazwyczaj węglowodorów ropopochodnych) obecnych w glebie nienasyconej. Powietrze jest najczęściej wstrzykiwane do strefy aeracji (strefy nienasyconej), ale w niektórych miejscach można je również stamtąd pobierać. Najczęstszym zastosowaniem biowentylacji jest wprowadzenie powietrza w celu zwiększenia stężenia tlenu powyżej 5% w celu stymulacji biodegradacji zanieczyszczeń węglowodorami ropopochodnymi.<ref>''Biowentylacja'', Okrągły Stół Federalnych Technologii Remediacyjnych, https://frtr.gov/matrix/Bioventing/</ref>.[[Plik:Zasada biowentylacji.jpg|miniaturka|Zasada biowentylacji, BRGM, 2023]]
==== Biowentylacja ====
Biospargowanie polega na '''stymulacji biodegradacji''' poprzez zwiększenie poziomu tlenu rozpuszczonego w glebie lub wodzie poprzez otwory wtryskowe. Wtłaczane powietrze umożliwia przede wszystkim '''wzrost populacji drobnoustrojów tlenowych''', ale także ułatwia kontakt między powietrzem, wodą i warstwą wodonośną, co sprzyja desorpcji zanieczyszczeń. Biowentylacja jest często mylona z napowietrzaniem. Biosparging stosuje się, gdy biodegradacja jest większa niż ulatnianie. <ref>SelecDEPOL, 2023, [strona udostępniona 19.11.2024] https://selecdepol.fr/fiche-technique/biosparging</ref>.
[[Plik:Landfarming.jpg|miniaturka|Zasada Landfarming, BRGM, 2023]]

==== Landfarming ====
Zasada polega na rozrzucaniu zanieczyszczonych gleb na cienkiej warstwie (30 cm) i dużych obszarach, co umożliwia interakcję między '''zanieczyszczoną matrycą''' a '''atmosferą'''. Celem jest promowanie napowietrzania, a tym samym '''degradacji tlenowej'''. Uprawa gleby umożliwia regularne napowietrzanie. Biodegradację można promować poprzez dodawanie suplementów diety. Zanieczyszczoną glebę należy rozłożyć na nieprzepuszczalnych podłożach (asfalcie, geomembranie lub rzadziej betonie), aby uniknąć zanieczyszczenia gleby i wód gruntowych.
[[Plik:Compostage.jpg|miniaturka|Zasady kompostowania, BRGM, 2023]]

==== Kompostowanie ====
Kompostowanie polega na wymieszaniu wykopanej gleby z dodatkami organicznymi (kompostem) i ułożeniu ich w regularnie rozmieszczonych pryzmach trapezoidalnych (zwanych również pryzmami), aby wspomóc biodegradację. Materia organiczna może być pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego. Kompost działa poprzez '''[[biostymulację]]''' (dostarczanie składników odżywczych, węgla, azotu itp.), '''bioaugmentację''' (dostarczanie bakterii) i '''napowietrzanie''' (dostarczanie środków strukturalnych i elementów sztywnych zwiększających porowatość)<ref>Kompostowanie, SelecDEPOL, 2023, https://selecdepol.fr/fiche-technique/compostage</ref>.

=== Podsumowanie ===
{| class="wikitable"
|+Źródło: [https://selecdepol.fr/techniques-de-d%C3%A9pollution SelecDEPOL]
!Techniki in situ
!Zanieczyszczenia docelowe
|-
|Biowentylacja
|
* Ciężki TPH (tetrahydropiran)
* Lekki TPH
* SCOV (Półlotne związki organiczne)
* LZO (Lotne związki organiczne)
* LZO (Lotne związki organiczne)
|-
|Biosparging
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV (Półlotne związki organiczne)
* LZO
* LZO
|-
!Techniki ex situ
!Zanieczyszczenia docelowe
|-
|Biofile lub biofilary
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO (lotne związki organiczne)
* WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne)
* Pestycydy/herbicydy
* [https://www.cancer-environnement.fr/fiches/expositions-environnements/polychlorobiphenyles-pcb/ PCB] (polichlorowane bifenyle)
* COHV
|-
|Bioreaktory
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Metale/metaloidy
* Pestycydy/herbicydy
* PCB
* COHV
|-
|Kompostowanie
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Pestycydy/herbicydy
* PCB
* COHV
|-
|Uprawa ziemi
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Pestycydy/herbicydy
|}

== Praktyczne zastosowanie ==

* '''Sprzątanie plaży po wycieku ropy z Exxon Valdez''': Na Alasce wyciek ropy zanieczyścił wybrzeże około 41 milionami litrów ropy naftowej. Naukowcy dodali składniki odżywcze, [[azot]] i [[fosfor]] (biostymulacja), aby pobudzić bakterie naturalnie występujące w środowisku i zdolne do rozkładu węglowodorów<ref>http://www.marees-noires.com/fr/lutte/lutte-a-terre/biorestauration.php</ref>. Biodegradacja wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) była znacząca, ze spadkiem od 13% do 70% rocznie. <ref>''Bioremediacja ropy Exxon Valdez na plażach Prince William Sound'', Michel C. Boufadel i in., 2016, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0025326X16307214</ref>.
* '''Mykoremediacja pestycydów w glebach rolniczych''': Projekty w Belgii i innych krajach wykazały, że grzybnia grzybów, takich jak boczniaki, może rozkładać wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) i pestycydy, wykorzystując enzymy, takie jak lakkazy i peroksydazy. Procesy te przekształcają toksyczne cząsteczki w nieszkodliwe związki, zmniejszając zanieczyszczenie nawet o 90% w testach pilotażowych.

== Korzyści i zagrożenia ==

=== Korzyści ===

* '''Rozwiązanie ekologiczne''':
** Wykorzystuje mikroorganizmy (bakterie, grzyby), rośliny lub ich enzymy do przekształcania lub rozkładu zanieczyszczeń do nietoksycznych związków, unikając w ten sposób stosowania agresywnych chemikaliów.
** Minimalizuje wpływ na otaczający ekosystem w porównaniu z tradycyjnymi metodami, takimi jak spalanie czy składowanie odpadów.
* '''Stosunkowo niski koszt''':
** Techniki bioremediacji są często tańsze niż metody mechaniczne lub chemiczne, szczególnie na dużych obszarach lub w przypadku złożonych zanieczyszczeń organicznych (węglowodory, rozpuszczalniki).
* '''Poprawia zdrowie gleby''':
** Niektóre metody, takie jak dodawanie materii organicznej w celu stymulacji mikroorganizmów, mogą poprawić jakość gleby i jej zdolność do zatrzymywania wody i składników odżywczych. * '''Elastyczność i specyficzność''':
** Możliwość dostosowania do różnych rodzajów zanieczyszczeń: węglowodorów, metali ciężkich, pestycydów, rozpuszczalników itp. Ponadto techniki takie jak fitoremediacja lub mykoremediacja umożliwiają oczyszczanie określonych środowisk.
* '''Wyższa akceptowalność społeczna''' niż w przypadku metod termicznych i chemicznych.

=== Ograniczenia i ryzyko ===

* '''Długi czas''':
** Procesy biologiczne mogą być powolne i wymagać kilku miesięcy, a nawet lat, aby uzyskać znaczące rezultaty, co może być problematyczne w sytuacjach awaryjnych.
* '''Ograniczenia dotyczące zanieczyszczeń biodegradowalnych''':
** Niektóre zanieczyszczenia, takie jak metale ciężkie lub wysoce stabilne substancje chemiczne (trwałe pestycydy, PCB), nie ulegają degradacji, a jedynie immobilizacji lub częściowej transformacji. * '''Zależność od warunków środowiskowych''':
** Skuteczność bioremediacji w dużym stopniu zależy od warunków lokalnych: temperatury, pH, dostępności składników odżywczych i zawartości tlenu. Jeśli warunki nie są optymalne, proces może być nieskuteczny.
* '''Ryzyko bioakumulacji''':
** W fitoremediacji rośliny mogą akumulować metale ciężkie, co wymaga odpowiedniego postępowania z zanieczyszczonymi roślinami (spalanie lub bezpieczne składowanie).
* '''Ryzyko rozprzestrzeniania się mikroorganizmów''':
** Techniki bioaugmentacji, polegające na wprowadzaniu określonych mikroorganizmów, mogą prowadzić do zaburzeń równowagi ekologicznej lub nieoczekiwanych skutków dla lokalnej bioróżnorodności.
* '''Odporność na zanieczyszczenia''':
** Niektóre złożone lub mieszane zanieczyszczenia (np. ciężkie węglowodory połączone z metalami) mogą wymagać łączonych podejść, co zwiększa złożoność i koszty. {{Załączniki do praktyki}}
== Bibliografia ==
[[fr:Biorémédiation]]
[[en:Bioremediation]]
[[es:Biorremediación]]
[[it:Biorisanamento]]
[[nl:Bioremediatie]]
[[de:Bioremediation]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Bioremediacja

2025-08-29T14:51:25Z

Stella Zuccarelli (1646717986): /* Ograniczenia i ryzyko */

{{Pratique
|Image=Bioremediation (1).png
|ImageCaption=Le processus de bioremédiation
|Objectif=Odporność na zmiany klimatu @ Regeneracja gleby @ Cykl węglowy i gazy cieplarniane
|Mots-clés = Fito-oczyszczanie, Oczyszczanie gleby, Dekontaminacja, Mikrobiologia, Mykoremediacja, Glony, Grzyby, Bakterie
}}
'''Bioremediacja''' to proces wykorzystujący organizmy żywe, takie jak bakterie, grzyby czy rośliny (fitoremediacja), do dekontaminacji zanieczyszczonej gleby, wody lub powietrza. Organizmy te degradują, neutralizują lub przekształcają zanieczyszczenia w związki mniej toksyczne lub nieszkodliwe dla środowiska.

== Po co dekontaminować gleby? ==
Wraz z szybkim rozwojem światowej gospodarki, nadmierna eksploatacja i wydobycie zasobów naturalnych prowadzą do ciągłego uwalniania metali ciężkich do środowiska, w szczególności w wyniku działalności takiej jak górnictwo i spalanie paliw kopalnych. Metale te są toksyczne dla środowiska oraz zdrowia ekosystemów, zwierząt i ludzi. Według Komisji Europejskiej szacuje się, że 2,8 miliona miejsc w Europie jest potencjalnie zanieczyszczonych.<ref>Parlament Europejski, 2024, strona udostępniona 26.11.2024: https://www.europarl.europa.eu/news/fr/press-room/20240408IPR20304/le-parlement-prevoit-des-mesures--assainir-les-sols-d-ici-2050</ref>.

== Główne zanieczyszczenia ==
Węglowodory i metale (oraz półmetale) to dwie główne grupy zanieczyszczeń wpływających na gleby i wody gruntowe we Francji.

=== Węglowodory ===
Zanieczyszczają one 61% gleb i 64% wód gruntowych w zanieczyszczonych miejscach wymienionych w bazie danych „Basol”. Ogólnie rzecz biorąc, różne rodziny węglowodorów (minerały, węglowodory chlorowane, WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne)) odpowiadają za 65% wszystkich zanieczyszczeń gleby i wód gruntowych.

=== Metale i metaloidy ===
Zanieczyszczają one 48% gleb i 44% wód gruntowych w zanieczyszczonych miejscach i stanowią prawie 25% zanieczyszczeń występujących w glebach i wodach. Ołów, chrom i miedź to najczęściej wykrywane metale. Ołów występuje w 17% gleb i 9% wód gruntowych. Chrom i miedź występują w 14% gleb i 7% wód gruntowych.<ref>https://www.statistiques.developpement-durable.gouv.fr/sites/default/files/2018-10/ed97-sols-pollues-05112013.pdf</ref>.

== Gdzie znajdują się zanieczyszczone miejsca? ==
<gallery mode="slideshow">
Plik: Métaux lourd sols français.jpg|Przekroczenie dopuszczalnych wartości metali ciężkich w osadach ściekowych (na zielono)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport dostępny do pobrania pod adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
Plik: Cadmium, copper, mercury, zinc.jpg|Przekroczenia dopuszczalnych wartości dla kadmu, miedzi, rtęci i cynku (na czerwono)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport dostępny do pobrania pod adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
Plik:Pesticides residuals.jpg|alt=Pozostałości pestycydów w liczbie znalezionych substancji (ciemnoczerwony: >10; czerwony: 6 do 10; żółty: 2 do 5; [[różowy]]: 1; biały: 0)|Pozostałości pestycydów w liczbie znalezionych substancji (ciemnoczerwony: >10; czerwony: 6 do 10; żółty: 2 do 5; [[Kategoria:Różowy|różowy]]: 1; biały: 0)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport można pobrać pod tym adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
</gallery>Interaktywne mapy z tego samego raportu są dostępne [https://esdac.jrc.ec.europa.eu/esdacviewer/euso-dashboard/ tutaj].

== Metody tradycyjne ==
Remediację gleby można przeprowadzić poprzez:

* '''Wykopy''': Zanieczyszczona gleba jest wykopywana (usuwana) i transportowana do specjalistycznych ośrodków oczyszczania.
* '''Izolacja''': Zanieczyszczenia są izolowane lub unieruchamiane w glebie, aby zapobiec ich rozprzestrzenianiu się (stała matryca, warstwa nieprzepuszczalna). Stosowane, gdy wykopy nie są możliwe.
* '''Obróbka termiczna''':
** '''Spalanie''': Gleba jest podgrzewana do bardzo wysokich temperatur w celu rozkładu związków organicznych.
** '''Desorpcja termiczna''': Lotne zanieczyszczenia są podgrzewane w celu odparowania, a następnie wychwytywane.
* '''Płukanie gleby''': Gleba jest płukana wodą, rozpuszczalnikami lub roztworami chemicznymi w celu ekstrakcji zanieczyszczeń. Drobne cząstki lub zanieczyszczenia rozpuszczalne są oddzielane poprzez mieszanie lub wirowanie. Ścieki są następnie oczyszczane oddzielnie.
* '''Ekstrakcja lub stabilizacja chemiczna''': Zastosowanie odczynników chemicznych w celu '''rozpuszczenia''' lub '''przekształcenia''' zanieczyszczeń i wydobycia ich z gleby lub uczynienia ich mniej mobilnymi/toksycznymi. Połowa zanieczyszczonej gleby jest wydobywana lub składowana w wyspecjalizowanych miejscach (wykopy: 29%; składowanie: 19%), ale 25% tej gleby jest poddawane obróbce biologicznej<ref>ADEME, [https://www.notre-environnement.gouv.fr/themes/sante/la-pollution-des-sols-ressources/article/les-sites-et-sols-pollues#:~:text=La%20d%C3%A9pollution%20des%20sols,-Les%20techniques%20de&text=La%20pollution%20peut%20%C3%AAtre%20trait%C3%A9e,limiter%20la%20migration%20des%20polluants. https://www.notre-environnement.gouv.fr/themes/sante/la-pollution-des-sols-ressources/article/les-sites-et-sols-pollues#:~:text=La%20d%C3%A9pollution%20des%20sols,-Les%20techniques%20de&text=La%20pollution%20peut%20%C3%AAtre%20trait%C3%A9e,limiter%20la%20migration%20des%20polluants.]</ref>.

==Bioremediacja==
Istnieją różne rodzaje bioremediacji.

=== Stymulować czy dodawać mikroorganizmy? ===

==== Biostymulacja (lub bioremediacja wewnętrzna) ====
Polega ona na zwiększeniu aktywności rodzimej mikroflory danego środowiska poprzez kompensację niedoboru podstawowego pierwiastka niezbędnego do biodegradacji węglowodoru, poprzez dostarczenie składników odżywczych i/lub końcowych akceptorów elektronów (tlenu, azotanów, siarczanów), takich jak:
* Rozpuszczalne w wodzie nawozy mineralne do użytku rolniczego lub ogrodniczego, składające się z azotu i fosforu,
* Stałe media o powolnym uwalnianiu: N i P w połączeniu ze stałym pierwiastkiem węglowodorowym,
* Ciekłe media oleofilowe opracowane w celu zapewnienia dostarczania składników odżywczych jak najbliżej aktywności bakterii (na granicy faz woda-węglowodór)<ref>bioremediacja'', Cedre, 2015, https://wwz.cedre.fr/content/download/8120/file/4-cedre-bioremediation.pdf</ref>.
==== Bioaugmentacja ====
Polega ona na dodaniu „mikroorganizmów egzogennych” do środowiska charakteryzującego się brakiem lub niską liczebnością bakterii węglowodoroklastowych. Zazwyczaj przeprowadza się ją poprzez rozpylanie uwodnionego liofilizowanego produktu.

=== Różne techniki bioremediacji ===

==== Biostosy ====
[[Plik:Biotertre.jpg|miniaturka|326x326px|Zasada działania biostosu, BRGM, 2023]]
Jest to technika oczyszczania „ex situ”, która stymuluje aktywność mikroorganizmów tlenowych lub fakultatywnie tlenowych odpowiedzialnych za biodegradację zanieczyszczeń w glebie. Zasadniczo zanieczyszczone gleby są wykopywane i układane w pryzmy (biostosy), zazwyczaj o wysokości od 0,91 do 3,05 m, z ograniczonymi ograniczeniami szerokości i długości. Biostos musi być zaprojektowany i obsługiwany tak, aby zapewnić optymalne warunki temperatury, wilgotności, napowietrzenia i składników odżywczych, sprzyjające biodegradacji docelowych zanieczyszczeń. Biodegradacja jest zazwyczaj przeprowadzana przez rodzime mikroorganizmy, ale czasami konieczne może być dodanie specyficznych mikroorganizmów. Dodanie środków strukturujących, takich jak zrębki drzewne i dodatki, może być konieczne w celu poprawy cyrkulacji powietrza w ogniwie biopaliwowym i przyspieszenia procesów biodegradacji. <ref>''Arkusz informacyjny: Aerobowe ogniwo biopaliwowe'', Rząd Kanady, [strona dostępna od 18.11.2024] https://gost.tpsgc-pwgsc.gc.ca/tfs.aspx?ID=6&lang=eng </ref>.

==== Bioreaktory ====
[[Plik:Bioréacteur.jpg|miniaturka|Jak działa bioreaktor, BRGM, 2023]]
Technika ta polega na mieszaniu zanieczyszczonej gleby z wodą i różnymi dodatkami w celu zawieszenia cząstek gleby w wodzie i utworzenia zawiesiny. Powstały osad jest poddawany biologicznemu oczyszczaniu w bioreaktorach, a następnie odwadniany.<ref>''Bioreaktor'', SelecDEPOL, 2023, https://selecdepol.fr/fiche-technique/bioreacteur</ref>. Celem jest zwiększenie powierzchni kontaktu między zanieczyszczeniami a mikroorganizmami odpowiedzialnymi za ich biodegradację w kontrolowanym środowisku.<ref>''Arkusz informacyjny: Bioreaktor'', Rząd Kanady, 2019, [strona dostępna 19.11.2024] https://gost.tpsgc-pwgsc.gc.ca/tfs.aspx?ID=7&lang=eng</ref>.

==== Naturalne tłumienie ====
Naturalne tłumienie nie jest w ścisłym tego słowa znaczeniu uważane za technikę remediacji, lecz raczej za środek zarządzania zanieczyszczeniami. Odbywa się ono bez bezpośredniej ingerencji człowieka (poza monitoringiem) i ma na celu '''zmniejszenie masy, toksyczności, ruchliwości, objętości lub stężenia zanieczyszczeń'''. Urządzenia monitorujące, głównie piezometry, umożliwiają monitorowanie szeregu parametrów: stężeń zanieczyszczeń, stężeń gazów rozpuszczonych, stężeń akceptorów elektronów, stężeń OWO, liczebności bakterii, parametrów fizykochemicznych oraz efektu odbicia. <ref>''Controlled Natural Attenuation'', SelecDEPOL, 2023 [strona przeglądana 19.11.2023] https://selecdepol.fr/fiche-technique/attenuation-naturelle-controlee</ref>.

[Plik:Principe du bioventing.jpg|miniaturka|Principe du bioventing, BRGM, 2023]]
==== Biowentylacja ====
Biowentylacja polega na stymulacji rodzimych mikroorganizmów poprzez dodanie gazu (zazwyczaj powietrza) w celu rozkładu zanieczyszczeń organicznych (zazwyczaj węglowodorów ropopochodnych) obecnych w glebie nienasyconej. Powietrze jest najczęściej wstrzykiwane do strefy aeracji (strefy nienasyconej), ale w niektórych miejscach można je również stamtąd pobierać. Najczęstszym zastosowaniem biowentylacji jest wprowadzenie powietrza w celu zwiększenia stężenia tlenu powyżej 5% w celu stymulacji biodegradacji zanieczyszczeń węglowodorami ropopochodnymi.<ref>''Biowentylacja'', Okrągły Stół Federalnych Technologii Remediacyjnych, https://frtr.gov/matrix/Bioventing/</ref>.[[Plik:Zasada biowentylacji.jpg|miniaturka|Zasada biowentylacji, BRGM, 2023]]
==== Biowentylacja ====
Biospargowanie polega na '''stymulacji biodegradacji''' poprzez zwiększenie poziomu tlenu rozpuszczonego w glebie lub wodzie poprzez otwory wtryskowe. Wtłaczane powietrze umożliwia przede wszystkim '''wzrost populacji drobnoustrojów tlenowych''', ale także ułatwia kontakt między powietrzem, wodą i warstwą wodonośną, co sprzyja desorpcji zanieczyszczeń. Biowentylacja jest często mylona z napowietrzaniem. Biosparging stosuje się, gdy biodegradacja jest większa niż ulatnianie. <ref>SelecDEPOL, 2023, [strona udostępniona 19.11.2024] https://selecdepol.fr/fiche-technique/biosparging</ref>.
[[Plik:Landfarming.jpg|miniaturka|Zasada Landfarming, BRGM, 2023]]

==== Landfarming ====
Zasada polega na rozrzucaniu zanieczyszczonych gleb na cienkiej warstwie (30 cm) i dużych obszarach, co umożliwia interakcję między '''zanieczyszczoną matrycą''' a '''atmosferą'''. Celem jest promowanie napowietrzania, a tym samym '''degradacji tlenowej'''. Uprawa gleby umożliwia regularne napowietrzanie. Biodegradację można promować poprzez dodawanie suplementów diety. Zanieczyszczoną glebę należy rozłożyć na nieprzepuszczalnych podłożach (asfalcie, geomembranie lub rzadziej betonie), aby uniknąć zanieczyszczenia gleby i wód gruntowych.
[[Plik:Compostage.jpg|miniaturka|Zasady kompostowania, BRGM, 2023]]

==== Kompostowanie ====
Kompostowanie polega na wymieszaniu wykopanej gleby z dodatkami organicznymi (kompostem) i ułożeniu ich w regularnie rozmieszczonych pryzmach trapezoidalnych (zwanych również pryzmami), aby wspomóc biodegradację. Materia organiczna może być pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego. Kompost działa poprzez '''[[biostymulację]]''' (dostarczanie składników odżywczych, węgla, azotu itp.), '''bioaugmentację''' (dostarczanie bakterii) i '''napowietrzanie''' (dostarczanie środków strukturalnych i elementów sztywnych zwiększających porowatość)<ref>Kompostowanie, SelecDEPOL, 2023, https://selecdepol.fr/fiche-technique/compostage</ref>.

=== Podsumowanie ===
{| class="wikitable"
|+Źródło: [https://selecdepol.fr/techniques-de-d%C3%A9pollution SelecDEPOL]
!Techniki in situ
!Zanieczyszczenia docelowe
|-
|Biowentylacja
|
* Ciężki TPH (tetrahydropiran)
* Lekki TPH
* SCOV (Półlotne związki organiczne)
* LZO (Lotne związki organiczne)
* LZO (Lotne związki organiczne)
|-
|Biosparging
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV (Półlotne związki organiczne)
* LZO
* LZO
|-
!Techniki ex situ
!Zanieczyszczenia docelowe
|-
|Biofile lub biofilary
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO (lotne związki organiczne)
* WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne)
* Pestycydy/herbicydy
* [https://www.cancer-environnement.fr/fiches/expositions-environnements/polychlorobiphenyles-pcb/#:~:text=Fabriqu%C3%A9s%20depuis%20les%20ann%C3%A9es%201920,transformateurs%20%C3%A9lectriques%20et%20de%20condensateurs. PCB] (polichlorowane bifenyle)
* COHV
|-
|Bioreaktory
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Metale/metaloidy
* Pestycydy/herbicydy
* PCB
* COHV
|-
|Kompostowanie
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Pestycydy/herbicydy
* PCB
* COHV
|-
|Uprawa ziemi
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Pestycydy/herbicydy
|}

== Praktyczne zastosowanie ==

* '''Sprzątanie plaży po wycieku ropy z Exxon Valdez''': Na Alasce wyciek ropy zanieczyścił wybrzeże około 41 milionami litrów ropy naftowej. Naukowcy dodali składniki odżywcze, [[azot]] i [[fosfor]] (biostymulacja), aby pobudzić bakterie naturalnie występujące w środowisku i zdolne do rozkładu węglowodorów<ref>http://www.marees-noires.com/fr/lutte/lutte-a-terre/biorestauration.php</ref>. Biodegradacja wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) była znacząca, ze spadkiem od 13% do 70% rocznie. <ref>''Bioremediacja ropy Exxon Valdez na plażach Prince William Sound'', Michel C. Boufadel i in., 2016, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0025326X16307214</ref>.
* '''Mykoremediacja pestycydów w glebach rolniczych''': Projekty w Belgii i innych krajach wykazały, że grzybnia grzybów, takich jak boczniaki, może rozkładać wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) i pestycydy, wykorzystując enzymy, takie jak lakkazy i peroksydazy. Procesy te przekształcają toksyczne cząsteczki w nieszkodliwe związki, zmniejszając zanieczyszczenie nawet o 90% w testach pilotażowych.

== Korzyści i zagrożenia ==

=== Korzyści ===

* '''Rozwiązanie ekologiczne''':
** Wykorzystuje mikroorganizmy (bakterie, grzyby), rośliny lub ich enzymy do przekształcania lub rozkładu zanieczyszczeń do nietoksycznych związków, unikając w ten sposób stosowania agresywnych chemikaliów.
** Minimalizuje wpływ na otaczający ekosystem w porównaniu z tradycyjnymi metodami, takimi jak spalanie czy składowanie odpadów.
* '''Stosunkowo niski koszt''':
** Techniki bioremediacji są często tańsze niż metody mechaniczne lub chemiczne, szczególnie na dużych obszarach lub w przypadku złożonych zanieczyszczeń organicznych (węglowodory, rozpuszczalniki).
* '''Poprawia zdrowie gleby''':
** Niektóre metody, takie jak dodawanie materii organicznej w celu stymulacji mikroorganizmów, mogą poprawić jakość gleby i jej zdolność do zatrzymywania wody i składników odżywczych. * '''Elastyczność i specyficzność''':
** Możliwość dostosowania do różnych rodzajów zanieczyszczeń: węglowodorów, metali ciężkich, pestycydów, rozpuszczalników itp. Ponadto techniki takie jak fitoremediacja lub mykoremediacja umożliwiają oczyszczanie określonych środowisk.
* '''Wyższa akceptowalność społeczna''' niż w przypadku metod termicznych i chemicznych.

=== Ograniczenia i ryzyko ===

* '''Długi czas''':
** Procesy biologiczne mogą być powolne i wymagać kilku miesięcy, a nawet lat, aby uzyskać znaczące rezultaty, co może być problematyczne w sytuacjach awaryjnych.
* '''Ograniczenia dotyczące zanieczyszczeń biodegradowalnych''':
** Niektóre zanieczyszczenia, takie jak metale ciężkie lub wysoce stabilne substancje chemiczne (trwałe pestycydy, PCB), nie ulegają degradacji, a jedynie immobilizacji lub częściowej transformacji. * '''Zależność od warunków środowiskowych''':
** Skuteczność bioremediacji w dużym stopniu zależy od warunków lokalnych: temperatury, pH, dostępności składników odżywczych i zawartości tlenu. Jeśli warunki nie są optymalne, proces może być nieskuteczny.
* '''Ryzyko bioakumulacji''':
** W fitoremediacji rośliny mogą akumulować metale ciężkie, co wymaga odpowiedniego postępowania z zanieczyszczonymi roślinami (spalanie lub bezpieczne składowanie).
* '''Ryzyko rozprzestrzeniania się mikroorganizmów''':
** Techniki bioaugmentacji, polegające na wprowadzaniu określonych mikroorganizmów, mogą prowadzić do zaburzeń równowagi ekologicznej lub nieoczekiwanych skutków dla lokalnej bioróżnorodności.
* '''Odporność na zanieczyszczenia''':
** Niektóre złożone lub mieszane zanieczyszczenia (np. ciężkie węglowodory połączone z metalami) mogą wymagać łączonych podejść, co zwiększa złożoność i koszty. {{Załączniki do praktyki}}
== Bibliografia ==
[[fr:Biorémédiation]]
[[en:Bioremediation]]
[[es:Biorremediación]]
[[it:Biorisanamento]]
[[nl:Bioremediatie]]
[[de:Bioremediation]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}

Bioremediacja

2025-08-29T14:51:09Z

Stella Zuccarelli (1646717986):

{{Pratique
|Image=Bioremediation (1).png
|ImageCaption=Le processus de bioremédiation
|Objectif=Odporność na zmiany klimatu @ Regeneracja gleby @ Cykl węglowy i gazy cieplarniane
|Mots-clés = Fito-oczyszczanie, Oczyszczanie gleby, Dekontaminacja, Mikrobiologia, Mykoremediacja, Glony, Grzyby, Bakterie
}}
'''Bioremediacja''' to proces wykorzystujący organizmy żywe, takie jak bakterie, grzyby czy rośliny (fitoremediacja), do dekontaminacji zanieczyszczonej gleby, wody lub powietrza. Organizmy te degradują, neutralizują lub przekształcają zanieczyszczenia w związki mniej toksyczne lub nieszkodliwe dla środowiska.

== Po co dekontaminować gleby? ==
Wraz z szybkim rozwojem światowej gospodarki, nadmierna eksploatacja i wydobycie zasobów naturalnych prowadzą do ciągłego uwalniania metali ciężkich do środowiska, w szczególności w wyniku działalności takiej jak górnictwo i spalanie paliw kopalnych. Metale te są toksyczne dla środowiska oraz zdrowia ekosystemów, zwierząt i ludzi. Według Komisji Europejskiej szacuje się, że 2,8 miliona miejsc w Europie jest potencjalnie zanieczyszczonych.<ref>Parlament Europejski, 2024, strona udostępniona 26.11.2024: https://www.europarl.europa.eu/news/fr/press-room/20240408IPR20304/le-parlement-prevoit-des-mesures--assainir-les-sols-d-ici-2050</ref>.

== Główne zanieczyszczenia ==
Węglowodory i metale (oraz półmetale) to dwie główne grupy zanieczyszczeń wpływających na gleby i wody gruntowe we Francji.

=== Węglowodory ===
Zanieczyszczają one 61% gleb i 64% wód gruntowych w zanieczyszczonych miejscach wymienionych w bazie danych „Basol”. Ogólnie rzecz biorąc, różne rodziny węglowodorów (minerały, węglowodory chlorowane, WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne)) odpowiadają za 65% wszystkich zanieczyszczeń gleby i wód gruntowych.

=== Metale i metaloidy ===
Zanieczyszczają one 48% gleb i 44% wód gruntowych w zanieczyszczonych miejscach i stanowią prawie 25% zanieczyszczeń występujących w glebach i wodach. Ołów, chrom i miedź to najczęściej wykrywane metale. Ołów występuje w 17% gleb i 9% wód gruntowych. Chrom i miedź występują w 14% gleb i 7% wód gruntowych.<ref>https://www.statistiques.developpement-durable.gouv.fr/sites/default/files/2018-10/ed97-sols-pollues-05112013.pdf</ref>.

== Gdzie znajdują się zanieczyszczone miejsca? ==
<gallery mode="slideshow">
Plik: Métaux lourd sols français.jpg|Przekroczenie dopuszczalnych wartości metali ciężkich w osadach ściekowych (na zielono)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport dostępny do pobrania pod adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
Plik: Cadmium, copper, mercury, zinc.jpg|Przekroczenia dopuszczalnych wartości dla kadmu, miedzi, rtęci i cynku (na czerwono)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport dostępny do pobrania pod adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
Plik:Pesticides residuals.jpg|alt=Pozostałości pestycydów w liczbie znalezionych substancji (ciemnoczerwony: >10; czerwony: 6 do 10; żółty: 2 do 5; [[różowy]]: 1; biały: 0)|Pozostałości pestycydów w liczbie znalezionych substancji (ciemnoczerwony: >10; czerwony: 6 do 10; żółty: 2 do 5; [[Kategoria:Różowy|różowy]]: 1; biały: 0)<ref>''Stan gleb w Europie'', Europejska Agencja Środowiska, 2024; Raport można pobrać pod tym adresem: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC137600</ref>
</gallery>Interaktywne mapy z tego samego raportu są dostępne [https://esdac.jrc.ec.europa.eu/esdacviewer/euso-dashboard/ tutaj].

== Metody tradycyjne ==
Remediację gleby można przeprowadzić poprzez:

* '''Wykopy''': Zanieczyszczona gleba jest wykopywana (usuwana) i transportowana do specjalistycznych ośrodków oczyszczania.
* '''Izolacja''': Zanieczyszczenia są izolowane lub unieruchamiane w glebie, aby zapobiec ich rozprzestrzenianiu się (stała matryca, warstwa nieprzepuszczalna). Stosowane, gdy wykopy nie są możliwe.
* '''Obróbka termiczna''':
** '''Spalanie''': Gleba jest podgrzewana do bardzo wysokich temperatur w celu rozkładu związków organicznych.
** '''Desorpcja termiczna''': Lotne zanieczyszczenia są podgrzewane w celu odparowania, a następnie wychwytywane.
* '''Płukanie gleby''': Gleba jest płukana wodą, rozpuszczalnikami lub roztworami chemicznymi w celu ekstrakcji zanieczyszczeń. Drobne cząstki lub zanieczyszczenia rozpuszczalne są oddzielane poprzez mieszanie lub wirowanie. Ścieki są następnie oczyszczane oddzielnie.
* '''Ekstrakcja lub stabilizacja chemiczna''': Zastosowanie odczynników chemicznych w celu '''rozpuszczenia''' lub '''przekształcenia''' zanieczyszczeń i wydobycia ich z gleby lub uczynienia ich mniej mobilnymi/toksycznymi. Połowa zanieczyszczonej gleby jest wydobywana lub składowana w wyspecjalizowanych miejscach (wykopy: 29%; składowanie: 19%), ale 25% tej gleby jest poddawane obróbce biologicznej<ref>ADEME, [https://www.notre-environnement.gouv.fr/themes/sante/la-pollution-des-sols-ressources/article/les-sites-et-sols-pollues#:~:text=La%20d%C3%A9pollution%20des%20sols,-Les%20techniques%20de&text=La%20pollution%20peut%20%C3%AAtre%20trait%C3%A9e,limiter%20la%20migration%20des%20polluants. https://www.notre-environnement.gouv.fr/themes/sante/la-pollution-des-sols-ressources/article/les-sites-et-sols-pollues#:~:text=La%20d%C3%A9pollution%20des%20sols,-Les%20techniques%20de&text=La%20pollution%20peut%20%C3%AAtre%20trait%C3%A9e,limiter%20la%20migration%20des%20polluants.]</ref>.

==Bioremediacja==
Istnieją różne rodzaje bioremediacji.

=== Stymulować czy dodawać mikroorganizmy? ===

==== Biostymulacja (lub bioremediacja wewnętrzna) ====
Polega ona na zwiększeniu aktywności rodzimej mikroflory danego środowiska poprzez kompensację niedoboru podstawowego pierwiastka niezbędnego do biodegradacji węglowodoru, poprzez dostarczenie składników odżywczych i/lub końcowych akceptorów elektronów (tlenu, azotanów, siarczanów), takich jak:
* Rozpuszczalne w wodzie nawozy mineralne do użytku rolniczego lub ogrodniczego, składające się z azotu i fosforu,
* Stałe media o powolnym uwalnianiu: N i P w połączeniu ze stałym pierwiastkiem węglowodorowym,
* Ciekłe media oleofilowe opracowane w celu zapewnienia dostarczania składników odżywczych jak najbliżej aktywności bakterii (na granicy faz woda-węglowodór)<ref>bioremediacja'', Cedre, 2015, https://wwz.cedre.fr/content/download/8120/file/4-cedre-bioremediation.pdf</ref>.
==== Bioaugmentacja ====
Polega ona na dodaniu „mikroorganizmów egzogennych” do środowiska charakteryzującego się brakiem lub niską liczebnością bakterii węglowodoroklastowych. Zazwyczaj przeprowadza się ją poprzez rozpylanie uwodnionego liofilizowanego produktu.

=== Różne techniki bioremediacji ===

==== Biostosy ====
[[Plik:Biotertre.jpg|miniaturka|326x326px|Zasada działania biostosu, BRGM, 2023]]
Jest to technika oczyszczania „ex situ”, która stymuluje aktywność mikroorganizmów tlenowych lub fakultatywnie tlenowych odpowiedzialnych za biodegradację zanieczyszczeń w glebie. Zasadniczo zanieczyszczone gleby są wykopywane i układane w pryzmy (biostosy), zazwyczaj o wysokości od 0,91 do 3,05 m, z ograniczonymi ograniczeniami szerokości i długości. Biostos musi być zaprojektowany i obsługiwany tak, aby zapewnić optymalne warunki temperatury, wilgotności, napowietrzenia i składników odżywczych, sprzyjające biodegradacji docelowych zanieczyszczeń. Biodegradacja jest zazwyczaj przeprowadzana przez rodzime mikroorganizmy, ale czasami konieczne może być dodanie specyficznych mikroorganizmów. Dodanie środków strukturujących, takich jak zrębki drzewne i dodatki, może być konieczne w celu poprawy cyrkulacji powietrza w ogniwie biopaliwowym i przyspieszenia procesów biodegradacji. <ref>''Arkusz informacyjny: Aerobowe ogniwo biopaliwowe'', Rząd Kanady, [strona dostępna od 18.11.2024] https://gost.tpsgc-pwgsc.gc.ca/tfs.aspx?ID=6&lang=eng </ref>.

==== Bioreaktory ====
[[Plik:Bioréacteur.jpg|miniaturka|Jak działa bioreaktor, BRGM, 2023]]
Technika ta polega na mieszaniu zanieczyszczonej gleby z wodą i różnymi dodatkami w celu zawieszenia cząstek gleby w wodzie i utworzenia zawiesiny. Powstały osad jest poddawany biologicznemu oczyszczaniu w bioreaktorach, a następnie odwadniany.<ref>''Bioreaktor'', SelecDEPOL, 2023, https://selecdepol.fr/fiche-technique/bioreacteur</ref>. Celem jest zwiększenie powierzchni kontaktu między zanieczyszczeniami a mikroorganizmami odpowiedzialnymi za ich biodegradację w kontrolowanym środowisku.<ref>''Arkusz informacyjny: Bioreaktor'', Rząd Kanady, 2019, [strona dostępna 19.11.2024] https://gost.tpsgc-pwgsc.gc.ca/tfs.aspx?ID=7&lang=eng</ref>.

==== Naturalne tłumienie ====
Naturalne tłumienie nie jest w ścisłym tego słowa znaczeniu uważane za technikę remediacji, lecz raczej za środek zarządzania zanieczyszczeniami. Odbywa się ono bez bezpośredniej ingerencji człowieka (poza monitoringiem) i ma na celu '''zmniejszenie masy, toksyczności, ruchliwości, objętości lub stężenia zanieczyszczeń'''. Urządzenia monitorujące, głównie piezometry, umożliwiają monitorowanie szeregu parametrów: stężeń zanieczyszczeń, stężeń gazów rozpuszczonych, stężeń akceptorów elektronów, stężeń OWO, liczebności bakterii, parametrów fizykochemicznych oraz efektu odbicia. <ref>''Controlled Natural Attenuation'', SelecDEPOL, 2023 [strona przeglądana 19.11.2023] https://selecdepol.fr/fiche-technique/attenuation-naturelle-controlee</ref>.

[Plik:Principe du bioventing.jpg|miniaturka|Principe du bioventing, BRGM, 2023]]
==== Biowentylacja ====
Biowentylacja polega na stymulacji rodzimych mikroorganizmów poprzez dodanie gazu (zazwyczaj powietrza) w celu rozkładu zanieczyszczeń organicznych (zazwyczaj węglowodorów ropopochodnych) obecnych w glebie nienasyconej. Powietrze jest najczęściej wstrzykiwane do strefy aeracji (strefy nienasyconej), ale w niektórych miejscach można je również stamtąd pobierać. Najczęstszym zastosowaniem biowentylacji jest wprowadzenie powietrza w celu zwiększenia stężenia tlenu powyżej 5% w celu stymulacji biodegradacji zanieczyszczeń węglowodorami ropopochodnymi.<ref>''Biowentylacja'', Okrągły Stół Federalnych Technologii Remediacyjnych, https://frtr.gov/matrix/Bioventing/</ref>.[[Plik:Zasada biowentylacji.jpg|miniaturka|Zasada biowentylacji, BRGM, 2023]]
==== Biowentylacja ====
Biospargowanie polega na '''stymulacji biodegradacji''' poprzez zwiększenie poziomu tlenu rozpuszczonego w glebie lub wodzie poprzez otwory wtryskowe. Wtłaczane powietrze umożliwia przede wszystkim '''wzrost populacji drobnoustrojów tlenowych''', ale także ułatwia kontakt między powietrzem, wodą i warstwą wodonośną, co sprzyja desorpcji zanieczyszczeń. Biowentylacja jest często mylona z napowietrzaniem. Biosparging stosuje się, gdy biodegradacja jest większa niż ulatnianie. <ref>SelecDEPOL, 2023, [strona udostępniona 19.11.2024] https://selecdepol.fr/fiche-technique/biosparging</ref>.
[[Plik:Landfarming.jpg|miniaturka|Zasada Landfarming, BRGM, 2023]]

==== Landfarming ====
Zasada polega na rozrzucaniu zanieczyszczonych gleb na cienkiej warstwie (30 cm) i dużych obszarach, co umożliwia interakcję między '''zanieczyszczoną matrycą''' a '''atmosferą'''. Celem jest promowanie napowietrzania, a tym samym '''degradacji tlenowej'''. Uprawa gleby umożliwia regularne napowietrzanie. Biodegradację można promować poprzez dodawanie suplementów diety. Zanieczyszczoną glebę należy rozłożyć na nieprzepuszczalnych podłożach (asfalcie, geomembranie lub rzadziej betonie), aby uniknąć zanieczyszczenia gleby i wód gruntowych.
[[Plik:Compostage.jpg|miniaturka|Zasady kompostowania, BRGM, 2023]]

==== Kompostowanie ====
Kompostowanie polega na wymieszaniu wykopanej gleby z dodatkami organicznymi (kompostem) i ułożeniu ich w regularnie rozmieszczonych pryzmach trapezoidalnych (zwanych również pryzmami), aby wspomóc biodegradację. Materia organiczna może być pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego. Kompost działa poprzez '''[[biostymulację]]''' (dostarczanie składników odżywczych, węgla, azotu itp.), '''bioaugmentację''' (dostarczanie bakterii) i '''napowietrzanie''' (dostarczanie środków strukturalnych i elementów sztywnych zwiększających porowatość)<ref>Kompostowanie, SelecDEPOL, 2023, https://selecdepol.fr/fiche-technique/compostage</ref>.

=== Podsumowanie ===
{| class="wikitable"
|+Źródło: [https://selecdepol.fr/techniques-de-d%C3%A9pollution SelecDEPOL]
!Techniki in situ
!Zanieczyszczenia docelowe
|-
|Biowentylacja
|
* Ciężki TPH (tetrahydropiran)
* Lekki TPH
* SCOV (Półlotne związki organiczne)
* LZO (Lotne związki organiczne)
* LZO (Lotne związki organiczne)
|-
|Biosparging
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV (Półlotne związki organiczne)
* LZO
* LZO
|-
!Techniki ex situ
!Zanieczyszczenia docelowe
|-
|Biofile lub biofilary
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO (lotne związki organiczne)
* WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne)
* Pestycydy/herbicydy
* [https://www.cancer-environnement.fr/fiches/expositions-environnements/polychlorobiphenyles-pcb/#:~:text=Fabriqu%C3%A9s%20depuis%20les%20ann%C3%A9es%201920,transformateurs%20%C3%A9lectriques%20et%20de%20condensateurs. PCB] (polichlorowane bifenyle)
* COHV
|-
|Bioreaktory
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Metale/metaloidy
* Pestycydy/herbicydy
* PCB
* COHV
|-
|Kompostowanie
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* SCOHV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Pestycydy/herbicydy
* PCB
* COHV
|-
|Uprawa ziemi
|
* Ciężki TPH
* Lekki TPH
* SCOV
* Materiały wybuchowe i związki pirotechniczne
* LZO
* WWA
* Pestycydy/herbicydy
|}

== Praktyczne zastosowanie ==

* '''Sprzątanie plaży po wycieku ropy z Exxon Valdez''': Na Alasce wyciek ropy zanieczyścił wybrzeże około 41 milionami litrów ropy naftowej. Naukowcy dodali składniki odżywcze, [[azot]] i [[fosfor]] (biostymulacja), aby pobudzić bakterie naturalnie występujące w środowisku i zdolne do rozkładu węglowodorów<ref>http://www.marees-noires.com/fr/lutte/lutte-a-terre/biorestauration.php</ref>. Biodegradacja wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) była znacząca, ze spadkiem od 13% do 70% rocznie. <ref>''Bioremediacja ropy Exxon Valdez na plażach Prince William Sound'', Michel C. Boufadel i in., 2016, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0025326X16307214</ref>.
* '''Mykoremediacja pestycydów w glebach rolniczych''': Projekty w Belgii i innych krajach wykazały, że grzybnia grzybów, takich jak boczniaki, może rozkładać wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) i pestycydy, wykorzystując enzymy, takie jak lakkazy i peroksydazy. Procesy te przekształcają toksyczne cząsteczki w nieszkodliwe związki, zmniejszając zanieczyszczenie nawet o 90% w testach pilotażowych.

== Korzyści i zagrożenia ==

=== Korzyści ===

* '''Rozwiązanie ekologiczne''':
** Wykorzystuje mikroorganizmy (bakterie, grzyby), rośliny lub ich enzymy do przekształcania lub rozkładu zanieczyszczeń do nietoksycznych związków, unikając w ten sposób stosowania agresywnych chemikaliów.
** Minimalizuje wpływ na otaczający ekosystem w porównaniu z tradycyjnymi metodami, takimi jak spalanie czy składowanie odpadów.
* '''Stosunkowo niski koszt''':
** Techniki bioremediacji są często tańsze niż metody mechaniczne lub chemiczne, szczególnie na dużych obszarach lub w przypadku złożonych zanieczyszczeń organicznych (węglowodory, rozpuszczalniki).
* '''Poprawia zdrowie gleby''':
** Niektóre metody, takie jak dodawanie materii organicznej w celu stymulacji mikroorganizmów, mogą poprawić jakość gleby i jej zdolność do zatrzymywania wody i składników odżywczych. * '''Elastyczność i specyficzność''':
** Możliwość dostosowania do różnych rodzajów zanieczyszczeń: węglowodorów, metali ciężkich, pestycydów, rozpuszczalników itp. Ponadto techniki takie jak fitoremediacja lub mykoremediacja umożliwiają oczyszczanie określonych środowisk.
* '''Wyższa akceptowalność społeczna''' niż w przypadku metod termicznych i chemicznych.

=== Ograniczenia i ryzyko ===

* '''Długi czas''':
** Procesy biologiczne mogą być powolne i wymagać kilku miesięcy, a nawet lat, aby uzyskać znaczące rezultaty, co może być problematyczne w sytuacjach awaryjnych.
* '''Ograniczenia dotyczące zanieczyszczeń biodegradowalnych''':
** Niektóre zanieczyszczenia, takie jak metale ciężkie lub wysoce stabilne substancje chemiczne (trwałe pestycydy, PCB), nie ulegają degradacji, a jedynie immobilizacji lub częściowej transformacji. * '''Zależność od warunków środowiskowych''':
** Skuteczność bioremediacji w dużym stopniu zależy od warunków lokalnych: temperatury, pH, dostępności składników odżywczych i zawartości tlenu. Jeśli warunki nie są optymalne, proces może być nieskuteczny.
* '''Ryzyko bioakumulacji''':
** W fitoremediacji rośliny mogą akumulować metale ciężkie, co wymaga odpowiedniego postępowania z zanieczyszczonymi roślinami (spalanie lub bezpieczne składowanie).
* '''Ryzyko rozprzestrzeniania się mikroorganizmów''':
** Techniki bioaugmentacji, polegające na wprowadzaniu określonych mikroorganizmów, mogą prowadzić do zaburzeń równowagi ekologicznej lub nieoczekiwanych skutków dla lokalnej bioróżnorodności.
* '''Odporność na zanieczyszczenia''':
** Niektóre złożone lub mieszane zanieczyszczenia (np. ciężkie węglowodory połączone z metalami) mogą wymagać łączonych podejść, co zwiększa złożoność i koszty. {{Załączniki do praktyki}}
<referencje />

== Bibliografia ==
[[fr:Biorémédiation]]
[[en:Bioremediation]]
[[es:Biorremediación]]
[[it:Biorisanamento]]
[[nl:Bioremediatie]]
[[de:Bioremediation]]

{{Ajouter au projet|NBSOIL}}